Św. Teodozy Cenobiarcha

Święty Teodozy, zwany Cenobiarchą, był mnichem z Kapadocji, który w V wieku założył na Pustyni Judzkiej, niedaleko Betlejem, wielki klasztor życia wspólnego. Przyjaźnił się ze św. Sabą i wraz z nim bronił wiary Soboru Chalcedońskiego. Kościół wspomina go 11 stycznia.

Urodził się około 424 roku w Mogariassos, wsi w Kapadocji, w dzisiejszej Turcji; dokładny rok nie jest znany. W młodości służył w kościele jako lektor i kantor. Jego żywot spisali uczeń Teodor, późniejszy biskup Petry, oraz Cyryl ze Scytopolis. W połowie V wieku, za cesarza Marcjana, Teodozy wyruszył do Ziemi Świętej. Według Teodora odwiedził po drodze św. Szymona Słupnika.

W Jerozolimie przyjął go mnich Longin, mieszkający przy Wieży Dawida. Za jego radą Teodozy osiadł przy kościele Matki Bożej, który przy drodze do Betlejem ufundowała pobożna Ikelia. Gdy miał tam zostać przełożonym, odszedł na pustynię. Uczył się u uczniów św. Eutymiusza, a potem zamieszkał w grocie na wzgórzu, kilka mil od miasta. Według dawnej tradycji nocowali w niej Mędrcy ze Wschodu, wracając z Betlejem.

Z czasem przyszli do niego uczniowie. Dzięki darom urzędnika z Konstantynopola Teodozy zbudował nad grotą dom dla przybyszów, a potem klasztor. Powstały przy nim osobne szpitale dla mnichów, dla świeckich i dla ubogich, dom dla starców oraz miejsce opieki nad braćmi, którzy postradali zmysły. Mnisi pochodzili z różnych krajów, dlatego Grecy, Ormianie i inni modlili się w osobnych kościołach we własnych językach, a na Eucharystię zbierali się razem. W chwili śmierci założyciela wspólnota liczyła około czterystu mnichów.

Pod koniec V wieku patriarcha Jerozolimy Salustiusz powierzył mu pieczę nad wszystkimi klasztorami życia wspólnego w Kościele jerozolimskim, a pustelników poddał św. Sabie. Stąd przydomek Cenobiarcha, czyli przełożony cenobitów, mnichów żyjących we wspólnocie. Obaj przyjaciele bronili nauki Soboru Chalcedońskiego o Chrystusie, prawdziwym Bogu i prawdziwym człowieku, gdy cesarz Anastazy I popierał jej przeciwników. W 516 roku w jerozolimskiej bazylice św. Szczepana tysiące mnichów pod ich wodzą opowiedziały się za soborem. Według tradycji cesarz skazał Teodozego na wygnanie, z którego starzec wrócił po śmierci władcy w 518 roku.

Teodozy zmarł 11 stycznia 529 roku, wskazawszy przed śmiercią swojego następcę, Sofroniusza. Martyrologium Rzymskie nazywa go stulatkiem, a tradycja podaje, że dożył stu pięciu lat. Pochowano go w grocie, w której zaczynał życie pustelnicze.

Teodozy żył na długo przed powstaniem procesu kanonizacyjnego i jest czczony jako święty od starożytności, także w Kościołach tradycji bizantyjskiej. Na miejscu jego klasztoru, na wschód od Betlejem, stoi dziś prawosławny monaster św. Teodozego, odbudowany na przełomie XIX i XX wieku.