Św. Stanisław ze Szczepanowa

Święty Stanisław ze Szczepanowa był biskupem krakowskim i męczennikiem. Zginął w 1079 roku z ręki króla Bolesława Śmiałego, którego upominał. Od wieków jest czczony jako główny patron Polski. Kościół powszechny wspomina go 11 kwietnia, w dniu jego śmierci, a w Polsce jego uroczystość przypada 8 maja.

Urodził się w Szczepanowie, dziś w diecezji tarnowskiej. Roku jego urodzenia nie znamy; tradycja wskazuje okolice roku 1030. O jego młodości wiadomo niewiele, a wiadomości o studiach za granicą pozostają przypuszczeniem. Był kanonikiem katedry krakowskiej za biskupa Lamberta, a po jego śmierci został wybrany na następcę. Stolicę biskupią objął w 1072 roku.

Kierował diecezją tylko siedem lat. Martyrologium Rzymskie zapisało, że rządził Kościołem krakowskim jak dobry pasterz, wspomagał ubogich i co roku odwiedzał swoich duchownych, a wśród niesprawiedliwości tamtych czasów wytrwale bronił człowieczeństwa i chrześcijańskich obyczajów. Z początku współpracował z Bolesławem Śmiałym, władcą wybitnym i przychylnym Kościołowi, koronowanym w 1076 roku.

Potem doszło między nimi do sporu, którego przebiegu nie da się w pełni odtworzyć. Gall Anonim, najstarszy kronikarz, piszący kilkadziesiąt lat później na dworze bratanka króla, nazwał Stanisława biskupem zdrajcą, ale i króla zganił za to, że pomścił się niegodnie, skazując go na obcięcie członków. Błogosławiony Wincenty Kadłubek, późniejszy biskup krakowski, na przełomie XII i XIII wieku ukazał Stanisława jako pasterza, który jedyny odważył się upomnieć władcę za okrucieństwo wobec poddanych, a gdy to nie pomogło, obłożył go klątwą.

Według tradycji, którą przyjęła liturgia, król zabił biskupa 11 kwietnia 1079 roku przy ołtarzu, podczas Mszy Świętej w kościele św. Michała na Skałce w Krakowie. Relikwia głowy męczennika do dziś nosi ślady ciosów. Bolesław wkrótce utracił tron i uszedł na Węgry, gdzie zmarł; podanie głosi, że odszedł pojednany z Bogiem. W 1088 roku ciało biskupa przeniesiono do katedry na Wawelu, gdzie jest jego grób.

Kult męczennika rósł z pokolenia na pokolenie. Późniejsze żywoty dodały legendy: o Piotrze, zmarłym właścicielu wsi, wskrzeszonym, by zaświadczył w sądzie, że biskup uczciwie ją kupił, oraz o cudownym zrośnięciu się rozsieczonego ciała. W czasach rozbicia dzielnicowego ta druga opowieść stała się znakiem nadziei, że podzielona Polska znów będzie jednością.

Innocenty IV kanonizował Stanisława 8 września 1253 roku w Asyżu, przy grobie św. Franciszka. Jan Paweł II, wcześniej jego następca na stolicy krakowskiej, nazywał go patronem ładu moralnego. W 1979 roku, w dziewięćsetną rocznicę męczeństwa, podniósł jego wspomnienie w kalendarzu Kościoła powszechnego do rangi obowiązkowego. Święty Stanisław patronuje Polsce razem z Najświętszą Maryją Panną Królową Polski i świętym Wojciechem.