Św. Radzim Gaudenty

Święty Radzim Gaudenty był przyrodnim bratem i wiernym towarzyszem świętego Wojciecha, świadkiem jego męczeńskiej śmierci, a potem pierwszym arcybiskupem gnieźnieńskim, czyli pierwszym metropolitą na ziemiach polskich. Kościół wspomina go 11 października.

Pochodził z Czech. Był synem księcia Sławnika, pana na Libicach, ale z innej matki niż Wojciech. Imienia jego matki nie znamy. Przyszedł na świat prawdopodobnie między 960 a 970 rokiem. Pod koniec lat osiemdziesiątych X wieku obaj bracia przybyli do Rzymu i wstąpili do benedyktyńskiego klasztoru Świętych Bonifacego i Aleksego na Awentynie. Tam Radzim przyjął imię Gaudenty. Imię łacińskie, podobnie jak słowiańskie, oznacza człowieka radosnego. Później przyjął święcenia kapłańskie.

Gdy w Libicach wymordowano niemal cały ród Sławnikowiców, bracia nie wrócili już do Czech. Przybyli do Polski, na dwór księcia Bolesława Chrobrego, i w 997 roku wyruszyli stamtąd z misją do pogańskich Prusów. Radzim był przy bracie, gdy ten zginął 23 kwietnia 997 roku. Martyrologium Rzymskie podaje, że był obecny przy jego męczeństwie, a potem sam trafił do więzienia. Najpewniej to on zawiadomił Bolesława o śmierci Wojciecha, a jego świadectwo jest jednym z głównych źródeł wiedzy o ostatnich dniach męczennika.

Po śmierci brata udał się do Rzymu i zabiegał o jego kanonizację. W 999 roku Wojciech został ogłoszony świętym, a Radzim przyjął sakrę biskupią. W dokumencie podpisanym w Rzymie 2 grudnia 999 roku występuje jako arcybiskup świętego Wojciecha męczennika. W marcu 1000 roku przybył do Gniezna razem z cesarzem Ottonem III, który pielgrzymował do grobu męczennika. Przy relikwiach Wojciecha cesarz spotkał się wtedy z Bolesławem Chrobrym. Podczas tego zjazdu ogłoszono utworzenie ustanowionej przez papieża Sylwestra II metropolii gnieźnieńskiej, której podlegały nowe biskupstwa w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. Radzim został jej pierwszym arcybiskupem.

O jego dalszej posłudze nie wiemy prawie nic, bo ówczesne źródła milczą. Niepewna jest też data jego śmierci. Dawne katalogi arcybiskupów gnieźnieńskich podają rok 1006, ale historycy kwestionują tę datę i proponują różne lata z początku XI wieku. Pochowano go w Gnieźnie. W 1038 albo 1039 roku czeski książę Brzetysław I najechał Gniezno i wywiózł do Pragi relikwie świętego Wojciecha, a wraz z nimi szczątki Radzima.

Na jednej ze scen Drzwi Gnieźnieńskich, odlanych z brązu w XII wieku, Radzim stoi tuż za Wojciechem. W 2003 roku relikwie przypisywane Radzimowi przywieziono z Pragi do Gniezna, do parafii pod jego wezwaniem. Nigdy nie przeprowadzono jego procesu beatyfikacyjnego ani kanonizacyjnego. W Polsce, także w archidiecezji gnieźnieńskiej, tradycyjnie nazywa się go błogosławionym, a Martyrologium Rzymskie wymienia go wśród świętych.