Św. Poncjan i Hipolit
Papież i prezbiter, męczennicy zesłani do kopalń Sardynii
Święci Poncjan i Hipolit byli męczennikami Kościoła rzymskiego z III wieku: Poncjan był papieżem, a Hipolit uczonym rzymskim prezbiterem. Według powszechnego poglądu przez lata stali po przeciwnych stronach sporu, który podzielił wspólnotę Rzymu, a życie zakończyli razem na zesłaniu na Sardynii. Kościół wspomina ich wspólnie 13 sierpnia.
Daty urodzenia obu nie są znane. Według Liber Pontificalis, dawnego zbioru żywotów papieży, Poncjan był Rzymianinem, synem Kalpurniusza. Biskupem Rzymu został w 230 roku, w czasie względnego spokoju za panowania cesarza Aleksandra Sewera.
Hipolit był najbardziej uczonym teologiem ówczesnego Kościoła rzymskiego i pisał po grecku. Tradycyjnie przypisuje mu się wiele dzieł, między innymi komentarz do Księgi Daniela, „Odparcie wszystkich herezji” i „Tradycję apostolską”, z której modlitwy eucharystycznej zaczerpnięto fragmenty dzisiejszej II Modlitwy eucharystycznej. Niektórzy badacze uważają jednak, że napisali je różni autorzy. Autor „Odparcia” ostro krytykował papieża Zefiryna, a zwłaszcza Kaliksta, któremu zarzucał błędy w nauce o Bogu i zbytnią łagodność wobec grzeszników przyjmowanych po pokucie. Przyjmuje się, że gdy biskupem Rzymu został Kalikst, część wspólnoty uznała Hipolita za swojego biskupa, a rozłam trwał aż do czasów Poncjana.
W 235 roku cesarz Maksymin Trak rozpoczął prześladowanie wymierzone przede wszystkim w przełożonych Kościoła. Poncjana i Hipolita skazano na pracę w kopalniach Sardynii, wyspy, którą katalog papieży z IV wieku nazywa niezdrową. Tam, 28 września 235 roku, Poncjan zrzekł się urzędu, aby w Rzymie można było wybrać nowego biskupa; jego następcą został Anteros. Uważa się to za pierwszą znaną rezygnację papieża.
Obaj zmarli na wyspie wskutek złego traktowania, a dokładna data ich śmierci nie jest znana. Martyrologium Rzymskie mówi, że zostali ukoronowani wspólnym wyrokiem i, jak się zdaje, jedną koroną. Jan Paweł II powiedział w 1985 roku w Cagliari, że zmarli tam pojednani. Papież Damazy umieścił w IV wieku na grobie Hipolita napis, według którego przed śmiercią wezwał on swoich zwolenników do jedności z Kościołem katolickim.
Papież Fabian sprowadził ciała obu męczenników do Rzymu. Złożono je do grobów tego samego dnia, 13 sierpnia: Poncjana w krypcie papieży w katakumbach św. Kaliksta, a Hipolita na cmentarzu przy Via Tiburtina. Tę datę podaje najstarszy rzymski kalendarz męczenników z IV wieku. Są czczeni jako męczennicy od starożytności, bez formalnej kanonizacji. Benedykt XVI przypomniał w 2008 roku na Sardynii, że w tamtejszych kopalniach Dobra Nowina zabrzmiała po raz pierwszy dzięki papieżowi Poncjanowi, prezbiterowi Hipolitowi i wielu innym skazanym za wiarę.