Św. Pankracy

Święty Pankracy był męczennikiem, który według tradycji oddał życie za Chrystusa jako młodzieniec. Zginął w Rzymie przy drugim kamieniu milowym Via Aurelia i tam został pochowany; jego grób jest czczony od starożytności. Kościół wspomina go 12 maja.

Pewnych wiadomości o nim jest niewiele. Martyrologium Rzymskie mówi ostrożnie, że według przekazu zginął za wiarę jako młodzieniec. Nie znamy roku jego urodzenia ani śmierci: Mszał rzymski umieszcza go w III lub IV wieku, a tradycja łączy jego męczeństwo z prześladowaniem za cesarza Dioklecjana. Jego imię pod dniem 12 maja notuje już Martyrologium Hieronimiańskie z V i VI wieku.

Opis jego męczeństwa powstał długo po jego śmierci i historycy uznają go za legendę. Według tej opowieści Pankracy pochodził z Frygii w Azji Mniejszej. Wcześnie stracił rodziców i razem ze stryjem Dionizym przybył do Rzymu, gdzie obaj przyjęli chrzest. Gdy nadeszło prześladowanie, chłopiec, który miał zaledwie czternaście lat, odmówił oddania czci bożkom i został ścięty przy Via Aurelia. Jego ciało pochowała pobożna rzymianka Oktawilla.

Na przełomie V i VI wieku papież święty Symmach wzniósł nad jego grobem okazałą bazylikę, którą w VII wieku papież Honoriusz I przebudował tak, by grób znalazł się pod głównym ołtarzem. Martyrologium wspomina, że papież święty Grzegorz Wielki często gromadził tam lud, aby przyjmował od męczennika świadectwo prawdziwej chrześcijańskiej miłości. Żyjący w tym samym czasie Grzegorz z Tours pisał, że w Rzymie właśnie przy tym grobie potwierdzano prawdziwość przysiąg, a kto przysięgał tam fałszywie, według jego relacji nie uchodził kary.

Cześć Pankracego rozeszła się daleko poza Rzym. Święty Beda Czcigodny przytacza list papieża Witaliana, który razem z relikwiami innych męczenników posłał anglosaskiemu królowi Oswiu także relikwie Pankracego. Z jego rzymską bazyliką wiąże się też dawna stacja liturgiczna Białej Niedzieli, kiedy nowo ochrzczeni składali białe szaty. Przypomniał o tym święty Jan Paweł II, gdy w 1979 roku odwiedził tamtejszą parafię.

W polskiej tradycji ludowej Pankracy otwiera trójkę tak zwanych „zimnych ogrodników”, razem z Serwacym i Bonifacym, a ich dni, od 12 do 14 maja, kojarzono z ostatnimi wiosennymi przymrozkami. Pankracy nie był kanonizowany w formalnym procesie; jak inni męczennicy pierwszych wieków jest czczony od starożytności. W kalendarzu ogólnym Kościoła jego wspomnienie jest dowolne, a tego samego dnia przypada także wspomnienie świętych Nereusza i Achillesa.