Św. Pammachiusz

Święty Pammachiusz był senatorem rzymskim, który żył na przełomie IV i V wieku, i przyjacielem św. Hieronima. Po śmierci żony poświęcił się dziełom miłosierdzia. Martyrologium Rzymskie wspomina go 30 sierpnia jako męża gorliwego w wierze i hojnego wobec ubogich.

Pochodził z zamożnej rodziny senatorskiej; św. Hieronim pisze, że konsulami byli już jego dziadowie i pradziadowie. Rok jego urodzenia nie jest znany. W młodości uczył się w Rzymie razem z Hieronimem, który po latach nazywał go swoim dawnym współuczniem, towarzyszem i przyjacielem. Pammachiusz poślubił Paulinę, córkę św. Pauli i siostrę św. Eustochium.

Przyjaźń z Hieronimem, który osiadł w Betlejem, trwała długie lata. Kiedy około 393 roku wydał on księgi przeciw Jowinianowi, Pammachiusz, podobnie jak inni przyjaciele, uznał, że autor zbytnio wywyższył w nich dziewictwo kosztem małżeństwa, i wycofał z obiegu część egzemplarzy. Hieronim podziękował mu za tę troskę i odpowiedział listem w obronie swojego dzieła. Skierował do niego także list o najlepszym sposobie tłumaczenia, a później zadedykował mu komentarze do ksiąg proroków Ozeasza, Joela i Amosa.

Paulina zmarła młodo, w ostatnich latach IV wieku. Pammachiusz nie zamknął się w bezczynnej żałobie: zgromadził w bazylice św. Piotra rzesze ubogich i ugościł ich posiłkiem, co z uznaniem opisał św. Paulin z Noli w liście pocieszenia. Według Hieronima klejnoty i jedwabne szaty żony zamienił na chleb i odzież dla potrzebujących. Sam przywdział ciemny strój mnicha i odtąd żył ascetycznie, choć pozostał senatorem i w tym stroju pokazywał się wśród senatorów odzianych w purpurę. Hieronim nazwał go wodzem mnichów.

Razem ze św. Fabiolą połączył środki i plany, aby w Porto, porcie Rzymu u ujścia Tybru, otworzyć dom dla przybyszów. Kupiono tam budynek, który bezpłatnie przyjmował ubogich pielgrzymów i chorych; Hieronim pisał, że chcieli rozbić tam namiot gościnności na wzór Abrahama. Pammachiusz dbał też o jedność Kościoła. Posiadał majątki w Numidii w północnej Afryce i wezwał tamtejszych dzierżawców, by porzucili schizmę donatystów. W 401 roku św. Augustyn podziękował mu za to listem.

Martyrologium Rzymskie przypisuje jego pobożności założenie kościoła tytularnego na wzgórzu Celius. Kościół powstał w domu jego rodziny i w starożytności nazywano go tytułem Pammachiusza; dziś jest to bazylika Świętych Jana i Pawła. Część źródeł łączy jego powstanie także z ojcem Pammachiusza, senatorem Byzantiusem.

Pammachiusz zmarł około 409 lub 410 roku, w czasie, gdy Rzym oblegali Wizygoci Alaryka. Hieronim otrzymał w Betlejem wiadomość o jego śmierci razem z wieścią o śmierci św. Marceli i o oblężeniu miasta. Pammachiusz żył na długo przed powstaniem procesów kanonizacyjnych; jego pamięć przechowały listy Hieronima, Paulina z Noli i Augustyna.