Św. Nereusz i Achilles

Święci Nereusz i Achilles byli rzymskimi żołnierzami, którzy porzucili służbę w wojsku, wyznali Chrystusa i ponieśli śmierć męczeńską. Zostali pochowani w Rzymie, w katakumbach Domitylli przy Via Ardeatina. Kościół wspomina ich 12 maja.

O ich życiu wiemy bardzo mało. Najstarszym i najpewniejszym świadectwem jest wierszowany napis, który w IV wieku papież święty Damazy umieścił na ich grobie; jego fragmenty odnaleziono w ruinach bazyliki wzniesionej nad grobem. Damazy pisze, że obaj zaciągnęli się do wojska i pełnili okrutną służbę, gotowi z lęku wykonywać rozkazy tyrana. Wtedy, jak mówi, stał się cud wiary: nagle porzucili swoją zaciekłość, nawrócili się i opuścili bezbożny obóz wodza, odrzucając tarcze, odznaczenia i zakrwawioną broń. Wyznali Chrystusa i radowali się, że mogą nieść Jego triumf. Napis kończy się wezwaniem, by dzięki słowom Damazego uwierzyć, co może chwała Chrystusa.

Nie znamy roku ich śmierci. Mszał rzymski podaje, że zostali ścięci przy Via Ardeatina, prawdopodobnie podczas prześladowania za cesarza Dioklecjana na początku IV wieku. Przytacza też tradycję, według której do wiary pociągnęło ich męstwo chrześcijan torturowanych i prowadzonych na śmierć. Ich imiona pod dniem 12 maja notuje już Martyrologium Hieronimiańskie z V i VI wieku.

Później powstały dzieje ich męczeństwa, które historycy uznają za legendę bez wartości historycznej. Przedstawiają one Nereusza i Achillesa jako sługi Flawii Domitylli, krewnej cesarza Domicjana, którzy razem z nią poszli na wygnanie na wyspę Ponzę, a potem zostali ścięci w Terracinie. Opowieść ta nie zgadza się z napisem Damazego. Zrodziła się zapewne stąd, że męczenników pochowano na cmentarzu, który nosił imię Domitylli.

Pod koniec IV wieku nad ich grobem w katakumbach stanęła trzynawowa bazylika. Na jednej z jej kolumn, zachowanej do dziś, wyrzeźbiono scenę ścięcia Achillesa wraz z jego imieniem. W tej bazylice w dniu ich święta papież święty Grzegorz Wielki wygłosił jedną ze swoich homilii na Ewangelie. Mówił w niej, że ci święci wzgardzili światem właśnie wtedy, gdy kusił ich pokojem, zdrowiem i dostatkiem. Ruiny bazyliki odkrył w XIX wieku archeolog Giovanni Battista de Rossi.

Imiona męczenników nosi też starożytny kościół w Rzymie, w pobliżu term Karakalli, do którego pod koniec XVI wieku przeniesiono ich relikwie. Nereusz i Achilles nie byli kanonizowani w formalnym procesie; jak inni męczennicy pierwszych wieków są czczeni od starożytności. W kalendarzu ogólnym Kościoła ich wspólne wspomnienie jest dowolne.