Św. Melchior Grodziecki, Marek Križ i Stefan Pongrácz

Święci Melchior Grodziecki, Marek Križ i Stefan Pongrácz, nazywani męczennikami koszyckimi, byli kapłanami zamordowanymi w 1619 roku w Koszycach, w dzisiejszej Słowacji, ponieważ nie chcieli wyrzec się wiary katolickiej. Melchior był Polakiem ze Śląska, Marek Chorwatem, a Stefan Węgrem. Martyrologium Rzymskie wspomina ich razem 7 września.

Melchior Grodziecki urodził się w 1584 roku w Cieszynie, w polskiej rodzinie szlacheckiej. Uczył się u jezuitów w Wiedniu, w 1603 roku wstąpił do ich zakonu w Brnie, a w 1614 roku przyjął w Pradze święcenia kapłańskie. Tam przez kilka lat wychowywał młodzież, zwłaszcza z ubogich rodzin. Gdy wybuchła wojna trzydziestoletnia, jezuici musieli opuścić miasto. Melchior przeszedł przez Morawy i Słowację i trafił do Koszyc jako kapelan polskich i czeskich żołnierzy cesarskich.

Stefan Pongrácz urodził się w 1582 roku w Siedmiogrodzie, w węgierskiej rodzinie szlacheckiej. Porzucił widoki na świecką karierę i w 1602 roku wstąpił do jezuitów. Jako kapłan był kaznodzieją w kolegium w Humennem, a w 1619 roku przybył do Koszyc, by służyć katolikom węgierskim. Marek Križ urodził się w 1588 roku w chorwackim mieście Križevci. Studiował w Rzymie, w Kolegium Germanicum-Hungaricum i na Uniwersytecie Gregoriańskim. Został kanonikiem ostrzyhomskim, a na początku 1619 roku kapituła powierzyła mu zarząd dóbr dawnego opactwa w Krásnej koło Koszyc.

W tym samym roku kalwiński książę Siedmiogrodu Gabriel Bethlen wystąpił zbrojnie przeciw cesarzowi. We wrześniu wojska Jerzego Rakoczego oblegały Koszyce, w których przeważali kalwiniści. 5 września katolickiego namiestnika miasta, zdradzonego przez najemników, wydano Rakoczemu razem z trzema kapłanami, jego gośćmi. Kalwiński kaznodzieja i przewodniczący rady miejskiej żądali śmierci wszystkich katolików, lecz przystano tylko na wyrok na trzech duchownych.

Przed świtem 7 września żołnierze Rakoczego zaczęli torturować kapłanów, by zmusić ich do porzucenia wiary. Według Martyrologium nie złamał ich ani głód, ani męki koła i ognia. Marek Križ został ścięty jako pierwszy, wkrótce po nim Melchior Grodziecki. Stefana Pongrácza męczono najdłużej. Uznanego za zmarłego wrzucono wraz z ciałami towarzyszy do dołu kloacznego, gdzie żył jeszcze około dwudziestu godzin, modląc się. Ciała pochowano dopiero po sześciu miesiącach, a relikwie męczenników spoczywają dziś w kościele urszulanek w Trnawie.

Wierni czcili ich od chwili śmierci, lecz z powodu trudnych czasów papież św. Pius X beatyfikował ich dopiero 15 stycznia 1905 roku. Jan Paweł II kanonizował ich 2 lipca 1995 roku w Koszycach. W homilii przypomniał, że należeli do trzech narodów, a łączyła ich jedna wiara. Oddał też hołd dwudziestu czterem ewangelikom zabitym w XVII wieku w Preszowie, a po południu modlił się tam przed ich pomnikiem.