Św. Maurycy i Towarzysze

Święci Maurycy i Towarzysze to chrześcijańscy żołnierze rzymscy, którzy według tradycji zginęli za wiarę w Agaunum w Alpach, dzisiejszym Saint-Maurice w szwajcarskim Valais, za panowania cesarza Maksymiana. Martyrologium Rzymskie wspomina 22 września Maurycego, Egzuperiusza i Kandyda, ich towarzyszy z Legionu Tebańskiego oraz weterana Wiktora.

Ich dzieje znamy przede wszystkim z opisu męczeństwa, który św. Eucheriusz, biskup Lyonu, spisał między 440 a 450 rokiem, około półtora wieku po wydarzeniach. Eucheriusz pisze, że historię przekazali mu ludzie, którzy słyszeli ją od Izaaka, biskupa Genewy, a ten znał ją od Teodora, biskupa Octodurum, dzisiejszego Martigny. Rok ich śmierci nie jest znany; podaje się daty z przełomu III i IV wieku.

Według Eucheriusza legion zwany tebańskim, złożony z chrześcijan, przybył ze wschodnich prowincji Cesarstwa, aby wesprzeć Maksymiana w Galii. Gdy cesarz, przebywający w Octodurum, chciał ich użyć do ścigania chrześcijan, odmówili. Kazał wtedy stracić co dziesiątego z nich, a gdy pozostali nie ustąpili, powtórzył dziesiątkowanie. W końcu wymordowano cały oddział. Inna, anonimowa wersja opowieści mówi o odmowie udziału w pogańskiej ofierze przed bitwą.

Eucheriusz opisuje, jak Maurycy, Egzuperiusz i Kandyd, dowódcy legionu, umacniali żołnierzy w wierności. Przytacza też ich odpowiedź dla cesarza: „Jesteśmy, cesarzu, twoimi żołnierzami, ale zarazem sługami Boga, co otwarcie wyznajemy”. Oświadczyli, że wolą zginąć, niż zabijać, i że prześladować chrześcijan nie mogą. Nie wiadomo, na ile te słowa oddają to, co rzeczywiście powiedziano. Według Eucheriusza zginął także Wiktor, weteran spoza legionu, który przechodząc tamtędy wyznał, że jest chrześcijaninem.

Wiele szczegółów tej relacji budzi wątpliwości historyków, zwłaszcza rozmiar rzezi, bo Eucheriusz mówi o całym legionie, oraz tebańskie, czyli egipskie pochodzenie żołnierzy; możliwe, że zginął mniejszy oddział. Pewny jest natomiast wczesny kult. Pod koniec IV wieku nad grobami męczenników wzniesiono pierwszy kościół; jego pozostałości odsłonięto podczas wykopalisk w Saint-Maurice.

W 515 roku przyszły król Burgundów, św. Zygmunt, założył przy grobach męczenników opactwo, w którym chóry mnichów na zmianę śpiewały psalmy dniem i nocą. Opactwo, podległe bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, istnieje do dziś; w 2015 roku obchodziło 1500 lat. W 1984 roku w Sionie św. Jan Paweł II przypomniał wiarę, którą Maurycy i jego żołnierze wyznali aż do męczeństwa.

Ich kult rozszedł się po Europie. Maurycy stał się na Zachodzie wzorem świętego rycerza i jest czczony jako patron żołnierzy. Na Wawelu przechowuje się włócznię św. Maurycego, którą w 1000 roku cesarz Otton III ofiarował Bolesławowi Chrobremu. Święci Maurycy i Towarzysze są czczeni od starożytności, bez formalnej kanonizacji.