Św. Mateusz Apostoł i Ewangelista

Święty Mateusz był jednym z Dwunastu Apostołów. Zanim poszedł za Jezusem, był celnikiem, czyli poborcą podatków. Tradycja Kościoła przypisuje mu pierwszą z Ewangelii, która otwiera Nowy Testament. Kościół obchodzi jego święto 21 września.

Pierwsza Ewangelia nazywa go „Mateuszem celnikiem”, a Marek i Łukasz, opisując to samo powołanie, nazywają go Lewim; Marek dodaje, że był synem Alfeusza. Imię Mateusz znaczy po hebrajsku „dar Boga”. Benedykt XVI wnioskował z Ewangelii, że pobierał cło w Kafarnaum nad Jeziorem Galilejskim. Celników uważano za jawnych grzeszników, bo służyli obcej władzy i obracali pieniędzmi uznawanymi za nieczyste. Nie wiadomo, kiedy i gdzie się urodził.

Jezus, przechodząc obok komory celnej, zobaczył go i powiedział: „Pójdź za Mną!”. On wstał i poszedł za Nim. Potem Jezus zasiadł w jego domu do stołu z wieloma celnikami i grzesznikami. Faryzeuszom, którzy się gorszyli, odpowiedział, że lekarza potrzebują chorzy, nie zdrowi, i dodał: „Idźcie i starajcie się zrozumieć, co znaczy: Chcę raczej miłosierdzia niż ofiary. Bo nie przyszedłem powołać sprawiedliwych, ale grzeszników”. Benedykt XVI widział w nim znak, że ten, kto wydaje się daleki od świętości, może stać się wzorem przyjęcia Bożego miłosierdzia.

Mateusz występuje we wszystkich spisach Dwunastu i był wśród apostołów modlących się w Wieczerniku po wniebowstąpieniu. Około 130 roku biskup Papiasz z Hierapolis pisał, że Mateusz spisał słowa Pana po hebrajsku. Euzebiusz z Cezarei dodał, że apostoł głosił najpierw wśród Żydów, a zanim udał się do innych ludów, zostawił im Ewangelię w ich języku. Tamten tekst się nie zachował; znamy Ewangelię Mateusza po grecku. Martyrologium Rzymskie podkreśla, że głosi ona Jezusa Chrystusa, syna Dawida, syna Abrahama, który wypełnił Stary Testament.

O dalszych losach apostoła nie ma pewnych wiadomości. Starożytni autorzy różnie wskazują kraje jego misji, najczęściej Etiopię. Nie wiadomo nawet, czy zginął męczeńsko: dawne wydania Martyrologium Rzymskiego mówiły o męczeństwie w Etiopii, inne przekazy o śmierci naturalnej, a obecne Martyrologium milczy. Nie znamy też roku jego śmierci. Jego relikwie czci się w krypcie katedry w Salerno, dokąd według miejscowej tradycji trafiły w X wieku.

Jego wspomnienie 21 września notuje już Martyrologium Hieronimiańskie z V lub VI wieku. Kolekta mszalna mówi, że Bóg w niewysłowionym miłosierdziu uczynił celnika apostołem. W liturgii godzin czyta się tego dnia homilię świętego Bedy, według której Jezus spojrzał na celnika „miserando atque eligendo”, z miłosierdziem i wybierając go. Te słowa papież Franciszek przyjął za zawołanie; w święto Mateusza w 1953 roku, po spowiedzi, odkrył on powołanie do życia zakonnego. Święty Mateusz jest czczony od czasów apostolskich, zanim powstały procesy kanonizacyjne.