Św. Marcin I

Święty Marcin I był papieżem, który wbrew woli cesarza bronił prawdy o pełnym człowieczeństwie Chrystusa i zapłacił za to więzieniem oraz wygnaniem. Jest ostatnim papieżem czczonym jako męczennik. Kościół wspomina go 13 kwietnia.

Pochodził z Todi w Umbrii; rok jego urodzenia nie jest znany. Należał do duchowieństwa rzymskiego i za papieża Teodora I był jego przedstawicielem, czyli apokryzjariuszem, na dworze cesarskim w Konstantynopolu. Po śmierci Teodora został w lipcu 649 roku wybrany na biskupa Rzymu i przyjął sakrę, nie czekając na zatwierdzenie wyboru przez cesarza.

Kościołem wstrząsał wtedy spór o monoteletyzm, czyli pogląd, że Chrystus miał tylko jedną wolę, boską. Cesarz Herakliusz poparł tę naukę edyktem z 638 roku, a jego wnuk Konstans II w 648 roku zakazał dyskusji o tym, czy w Chrystusie jest jedna wola, czy dwie. Marcin nie przyjął nakazanego milczenia. W październiku 649 roku zebrał w bazylice laterańskiej synod z udziałem ponad stu biskupów, w którym czynnie uczestniczył także mnich Maksym Wyznawca. Synod wyznał, że Chrystus, prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek, ma dwie wole, boską i ludzką, i odrzucił oba cesarskie edykty.

Cesarz odpowiedział siłą. 17 czerwca 653 roku egzarcha Teodor Kalliopas pojmał chorego papieża w bazylice laterańskiej. Marcin zabronił stawiać opór, aby nie doszło do rozlewu krwi. Wywieziono go statkiem do Konstantynopola, gdzie po trzech miesiącach więzienia stanął w grudniu przed sądem. Zarzucono mu zdradę stanu, a o sprawach wiary nie pozwolono mu mówić. Skazanego na śmierć papieża publicznie odarto z szat biskupich, zakuto w łańcuchy i wleczono ulicami miasta.

Za wstawiennictwem umierającego patriarchy Konstantynopola Pawła karę śmierci zamieniono na wygnanie. Wiosną 655 roku Marcina przewieziono do Chersonezu na Krymie. W zachowanych listach z wygnania skarży się na głód i choroby oraz na to, że dawni przyjaciele o nim zapomnieli. Zarazem modli się za Kościół rzymski i za jego nowego pasterza, bo w 654 roku, jeszcze za życia Marcina, wybrano w Rzymie papieża Eugeniusza I. Pisał, że Pan jest blisko i że ufa Jego miłosierdziu.

Zmarł w Chersonezie 16 września 655 roku, wyczerpany nędzą i chorobą. Pochowano go w kościele Matki Bożej w pobliżu miasta. Według tradycji jego relikwie przeniesiono później do Rzymu, do kościoła San Martino ai Monti.

Jako męczennika czczono go na Wschodzie i na Zachodzie na długo przed powstaniem procesów kanonizacyjnych. Dawniej Rzym wspominał go 12 listopada; dziś jego wspomnienie przypada 13 kwietnia, w dniu, w którym czci go także Kościół grecki. Naukę synodu laterańskiego potwierdził Trzeci Sobór Konstantynopolitański, obradujący w latach 680 i 681. Za tę samą wiarę cierpiał Maksym Wyznawca, który zmarł na wygnaniu w 662 roku.