Św. Maksym Wyznawca

Święty Maksym Wyznawca był mnichem i opatem, jednym z wielkich Ojców Kościoła Wschodniego. Bronił prawdy, że Chrystus, prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek, ma także prawdziwą ludzką wolę, i zapłacił za to okaleczeniem i wygnaniem. Kościół wspomina go 13 sierpnia, w dniu jego śmierci.

O jego młodości przekazy mówią różnie. Według greckiego żywota urodził się około 580 roku w Konstantynopolu, w znakomitej rodzinie, otrzymał staranne wykształcenie i był pierwszym sekretarzem cesarza Herakliusza, zanim porzucił dwór i został mnichem w Chryzopolis, po drugiej stronie Bosforu. Benedykt XVI w katechezie z 2008 roku podał natomiast, że Maksym urodził się w Palestynie i już jako chłopiec poznał życie monastyczne. Martyrologium Rzymskie nazywa go opatem klasztoru w Chryzopolis.

Z powodu najazdów Maksym schronił się w Afryce Północnej. Wyróżnił się tam odwagą w obronie wiary wobec monoteletyzmu, czyli popieranego przez cesarzy poglądu, że Chrystus ma tylko jedną, boską wolę. Maksym uczył, że człowiek bez woli nie byłby prawdziwym człowiekiem, i wskazywał na modlitwę Jezusa w Ogrójcu: „nie moja wola, lecz Twoja niech się stanie”. W 645 roku w Kartaginie, w publicznej dyspucie, przekonał byłego patriarchę Konstantynopola Pyrrusa, który na pewien czas odwołał swoje błędy.

Następnie udał się do Rzymu. W 649 roku wziął czynny udział w synodzie na Lateranie, zwołanym przez papieża św. Marcina I. Synod wyznał, że Chrystus ma dwie wole, boską i ludzką. Cesarz Konstans II odpowiedział siłą: papieża uwięziono, a wkrótce aresztowano również Maksyma i przewieziono go do Konstantynopola. Oskarżony o zdradę stanu, po pierwszym procesie został zesłany do Tracji.

W 662 roku, mając ponad osiemdziesiąt lat, stanął przed sądem ponownie, razem z dwoma uczniami noszącymi imię Anastazy. Nie wyrzekł się wiary i został skazany jako heretyk: obcięto mu język i prawą rękę. Zesłano go do Lazyki w Kolchidzie, nad Morzem Czarnym. Zmarł tam 13 sierpnia 662 roku w twierdzy Schemar nad rzeką Hippis, wyczerpany cierpieniami.

Pozostawił kilkadziesiąt dzieł, wśród nich Mistagogię, objaśniającą symbolikę liturgii, Ambigua o trudnych miejscach u św. Grzegorza z Nazjanzu, Rozdziały o miłości i zapis dysputy z Pyrrusem. Benedykt XVI przypominał jego naukę, że prawdziwą wolnością nie jest sprzeciw wobec Boga, lecz „tak” powiedziane Jego woli, na wzór Chrystusa. Tytuł Wyznawcy tradycja chrześcijańska nadała mu za odwagę, z jaką świadczył o nienaruszonej wierze w Chrystusa.

Prawdę o dwóch wolach Chrystusa, której bronił, III Sobór Konstantynopolitański zdefiniował w 681 roku. Maksym jest czczony jako święty na Wschodzie i na Zachodzie, bez formalnej kanonizacji, której w jego czasach jeszcze nie znano.