Św. Łukasz Ewangelista

Święty Łukasz Ewangelista jest autorem trzeciej Ewangelii i Dziejów Apostolskich, lekarzem i towarzyszem św. Pawła Apostoła. Nie należał do grona Dwunastu, a we wstępie do Ewangelii sam zaznacza, że opiera się na przekazie naocznych świadków. Kościół obchodzi jego święto 18 października.

O jego życiu wiemy niewiele. Jak podaje tradycja, którą powtarza Martyrologium Rzymskie, urodził się w Antiochii Syryjskiej w rodzinie pogańskiej. Święty Paweł w Liście do Kolosan nazywa go „umiłowanym lekarzem” i nie zalicza go do współpracowników pochodzenia żydowskiego. Nie wiadomo, kiedy ani w jakich okolicznościach uwierzył w Chrystusa.

W Dziejach Apostolskich opowiadanie kilka razy przechodzi w pierwszą osobę liczby mnogiej. Już w II wieku św. Ireneusz z Lyonu wnioskował z tych fragmentów, że Łukasz był z Pawłem w Troadzie, przeprawił się z nim do Macedonii i dotarł do Filippi, a później towarzyszył mu w drodze do Jerozolimy i do Rzymu. Paweł zalicza go do swoich współpracowników, a w Drugim Liście do Tymoteusza pisze: „Łukasz sam jest ze mną”.

Swoją Ewangelię Łukasz zadedykował Teofilowi i zapewnił go, że zbadał dokładnie wszystko od początku. Znajdujemy w niej sceny zwiastowania, nawiedzenia św. Elżbiety, narodzenia Jezusa, ofiarowania w świątyni i odnalezienia dwunastoletniego Jezusa, a także hymn Magnificat. Łukasz zapisał przypowieści o miłosiernym Samarytaninie, o zagubionej owcy i o synu marnotrawnym. Wiele uwagi poświęca modlitwie, działaniu Ducha Świętego, ubogim i grzesznikom, którym Bóg okazuje miłosierdzie. Martyrologium Rzymskie nazywa go pisarzem łagodności Chrystusa.

Dzieje Apostolskie są dalszym ciągiem tego dzieła. Łukasz opowiada w nich o początkach Kościoła, od wniebowstąpienia i zesłania Ducha Świętego aż po pierwszy pobyt Pawła w Rzymie. Jan Paweł II pisał, że obie księgi łączy wątek słowa Bożego, które wyrusza z Ziemi Świętej i dociera aż po krańce ziemi.

Nie wiemy, jak zakończyło się jego życie. Według starożytnych świadectw zmarł w Beocji w Grecji i został pochowany w Tebach. Niektóre przekazy mówią o śmierci męczeńskiej, inne o spokojnej starości, i nie da się tego rozstrzygnąć. Święty Hieronim podaje, że jego szczątki przeniesiono do Konstantynopola, do bazyliki Świętych Apostołów. Zgodnie z tradycją relikwie Ewangelisty przechowuje dziś bazylika św. Justyny w Padwie.

Łukasz należy do świętych czczonych od pierwszych wieków, dlatego nie był beatyfikowany ani kanonizowany w dzisiejszym rozumieniu. Pobożna tradycja przypisuje mu namalowanie wizerunku Matki Bożej. Czczony jest jako patron malarzy, a ze względu na swój zawód także lekarzy. W sztuce jego znakiem jest wół.