Św. Kosma i Damian
Męczennicy z Cyru w Syrii, patroni lekarzy i farmaceutów
Święci Kosma i Damian to męczennicy pierwszych wieków chrześcijaństwa, od starożytności czczeni na Wschodzie i na Zachodzie. Według tradycji byli braćmi i lekarzami, którzy leczyli chorych bez zapłaty. Ich imiona wymienia Kanon rzymski, czyli I Modlitwa eucharystyczna. Kościół wspomina ich 26 września.
O ich życiu nie zachowały się pewne wiadomości. Martyrologium Rzymskie wspomina ich w Cyrze w Syrii i ostrożnie zaznacza, że według przekazów praktykowali medycynę, nie szukając żadnej nagrody, a dzięki ich bezinteresownej opiece wielu odzyskało zdrowie. Pewne jest, że w Cyrze, niedaleko Antiochii, znajdował się ich grób i poświęcony im kościół, który istniał już w pierwszej połowie V wieku. Nie są znane daty ich urodzenia ani śmierci.
Późniejsze opowieści mówią, że byli bliźniakami pochodzącymi z Arabii. Na Wschodzie nazywano ich anargyroi, czyli po grecku „bez srebra”, bo za leczenie nie brali pieniędzy. Według tej samej tradycji zginęli za panowania cesarza Dioklecjana, ścięci mieczem. Z czasem wokół ich imion narosły legendy: Kościoły wschodnie czczą aż trzy pary świętych o tych imionach, a spisana w XIII wieku Złota legenda opowiada między innymi, że przeszczepili choremu nogę zmarłego człowieka.
Ich kult szybko się rozszerzył, już od drugiej połowy IV wieku. Według historyka Prokopiusza z Cezarei cesarz Justynian, ciężko chory i opuszczony przez lekarzy, przypisał swoje uzdrowienie Kosmie i Damianowi, a w podzięce przebudował i ozdobił ich kościół w Konstantynopolu.
W Rzymie papież Feliks IV poświęcił im w VI wieku kościół przy Forum Romanum. Zachowała się w nim mozaika w absydzie, na której apostołowie Piotr i Paweł przedstawiają obu męczenników Chrystusowi. Rzymskie wspomnienie świętych wywodzi się prawdopodobnie z rocznicy poświęcenia tego kościoła i od VII wieku obchodzono je 27 września. W obecnym kalendarzu przeniesiono je na 26 września, ponieważ 27 września przypada wspomnienie świętego Wincentego a Paulo.
Kosma i Damian są patronami lekarzy, chirurgów i farmaceutów. Są czczeni jako męczennicy od starożytności, bez formalnej kanonizacji.