Św. Korneliusz

Święty Korneliusz był biskupem Rzymu od 251 do 253 roku. Wbrew rygoryzmowi Nowacjana bronił prawa Kościoła do przyjmowania z powrotem chrześcijan, którzy w prześladowaniu wyparli się wiary, a potem okazali skruchę. Zmarł na wygnaniu w Centumcellae, dzisiejszej Civitavecchii. Kościół wspomina go 16 września w jednym obchodzie razem ze świętym Cyprianem, biskupem Kartaginy, jego przyjacielem i obrońcą.

O jego życiu przed wyborem wiadomo niewiele; według Liber Pontificalis, starożytnej księgi żywotów papieży, był Rzymianinem. Papież Fabian zginął 20 stycznia 250 roku w prześladowaniu za cesarza Decjusza i Kościół rzymski przez ponad rok pozostawał bez biskupa. Dopiero gdy prześladowanie osłabło, w marcu 251 roku wybrano Korneliusza. Św. Cyprian pisał, że Korneliusz nie zabiegał o ten urząd, wcześniej przeszedł wszystkie stopnie posługi w Kościele, a wybrali go niemal wszyscy duchowni i lud.

Kilka tygodni później rzymski prezbiter Nowacjan dał się ustanowić biskupem przeciw Korneliuszowi. Twierdził, że Kościół nie może przywracać do wspólnoty tych, którzy upadli w prześladowaniu, nawet jeśli żałują. W Rzymie zebrał się synod sześćdziesięciu biskupów oraz wielu prezbiterów i diakonów. Uznał Nowacjana i jego zwolenników za obcych Kościołowi, a o upadłych postanowił, że należy ich leczyć lekarstwem pokuty. Korneliusza poparli Cyprian i biskupi Afryki, a wkrótce także biskupi Wschodu.

Euzebiusz z Cezarei przytoczył fragment listu Korneliusza do biskupa Antiochii Fabiusa. Papież wylicza w nim duchownych Kościoła rzymskiego: czterdziestu sześciu prezbiterów, siedmiu diakonów, siedmiu subdiakonów, czterdziestu dwóch akolitów oraz pięćdziesięciu dwóch egzorcystów, lektorów i odźwiernych. Wspólnota utrzymywała wtedy ponad tysiąc pięćset wdów i potrzebujących.

Za cesarza Galla przyszło nowe prześladowanie i Korneliusza zesłano do Centumcellae. Cyprian napisał do niego, że cały Kościół rzymski jednym głosem wyznał wiarę, i prosił, by ten z nich, kto pierwszy odejdzie, nie przestawał modlić się za braci i siostry. Korneliusz zmarł w czerwcu 253 roku. Najstarsze świadectwa nie mówią, by go stracono, a późniejsze opowieści o ścięciu nie są pewne; zapewne zmarł wskutek trudów wygnania. Martyrologium Rzymskie nazywa go jednak męczennikiem, bo, jak pisał Cyprian, wycierpiał wszystko, co mógł wycierpieć.

Spoczął w Rzymie, w krypcie Lucyny na cmentarzu Kaliksta przy Via Appia, gdzie zachowała się płyta z jego grobu z łacińskim napisem nazywającym go męczennikiem. Jest czczony jako święty od starożytności, bez formalnej kanonizacji, a jego imię razem z imieniem Cypriana wymienia Kanon Rzymski. Jan Paweł II przypomniał w 1987 roku, że tych dwóch ludzi różnego pochodzenia i temperamentu łączyła miłość do Kościoła i gorliwość o jedność wiary.