Św. Kalikst I

Święty Kalikst I był papieżem i męczennikiem z początku III wieku. Zanim został biskupem Rzymu, był niewolnikiem, a potem diakonem, któremu powierzono opiekę nad cmentarzem przy Via Appia, znanym dziś jako katakumby św. Kaliksta. Kościół wspomina go 14 października.

O jego młodości wiemy niemal wyłącznie z pisma Hipolita, rzymskiego prezbitera i jego zaciekłego przeciwnika, dlatego te wiadomości trzeba przyjmować ostrożnie. Według Hipolita Kalikst był niewolnikiem chrześcijanina Karpofora z domu cesarskiego i prowadził dla niego bank, w którym oszczędności składali także wierni. Kiedy bank upadł, próbował uciec statkiem, został jednak schwytany i ukarany pracą przy żarnach. Roku jego urodzenia nie znamy.

Jak pisze dalej Hipolit, po zajściu w synagodze Kalikst stanął przed prefektem miasta i został zesłany do kopalń na Sardynii, gdzie pracowali także chrześcijanie skazani za wiarę. Wolność odzyskał razem z nimi dzięki wstawiennictwu Marcji, bliskiej cesarzowi Kommodusowi. Papież Wiktor I wysłał go potem do Ancjum. O długim wygnaniu na Sardynii wspomina także Martyrologium Rzymskie.

Następca Wiktora, papież Zefiryn, wezwał Kaliksta do Rzymu, uczynił go diakonem i bliskim współpracownikiem oraz powierzył mu zarząd cmentarza Kościoła rzymskiego przy Via Appia. Był to pierwszy cmentarz należący do całej wspólnoty, a nie do jednej rodziny. Spoczęło na nim wielu męczenników i papieży III wieku.

Po śmierci Zefiryna, w 217 lub 218 roku, Kalikst został biskupem Rzymu. Hipolit nie uznał tego wyboru, stanął na czele odrębnej wspólnoty i zarzucał papieżowi błędy w nauce o Bogu oraz zbytnią pobłażliwość. Kalikst potępił naukę Sabeliusza, który zacierał różnicę między Ojcem a Synem. Grzesznikom po odbyciu pokuty pozwalał wrócić do Kościoła, uznawał też małżeństwa wolnych kobiet z niewolnikami, których nie dopuszczało prawo rzymskie. Martyrologium mówi o nim, że szerzył prawdziwą naukę i z dobrocią jednał upadłych. Sam Hipolit, jak się przyjmuje, pojednał się później z Kościołem i jest czczony jako męczennik.

Kalikst zginął w 222 roku. Okoliczności jego śmierci nie są pewne, bo za cesarza Aleksandra Sewera chrześcijan na ogół nie prześladowano. Późniejszy opis męczeństwa, niepewny w szczegółach, podaje, że na Zatybrzu wrzucono go do studni. Najstarszy rzymski kalendarz męczenników, z IV wieku, zapisuje pod dniem 14 października złożenie jego ciała na cmentarzu Kalepodiusza przy Via Aurelia.

Jako męczennik czczony jest od starożytności. Jego relikwie przeniesiono we wczesnym średniowieczu do bazyliki Najświętszej Maryi Panny na Zatybrzu, a w pobliżu stoi kościół pod jego wezwaniem, wzniesiony według tradycji w miejscu męczeństwa. Liturgia przypomina 14 października jego służbę Kościołowi i troskę o wiernych zmarłych.