Św. Józef Kalasancjusz

Święty Józef Kalasancjusz był hiszpańskim prezbiterem, który w Rzymie otworzył bezpłatne szkoły dla ubogich dzieci i założył Zakon Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych, czyli pijarów. Kościół wspomina go 25 sierpnia, w rocznicę śmierci.

Urodził się w 1557 roku w Peralta de la Sal w Aragonii. Studiował prawo i teologię w Lleidzie, Walencji i Alcalá, a w 1583 roku przyjął święcenia kapłańskie. Był sekretarzem i wizytatorem u biskupów, a w diecezji Urgell wikariuszem generalnym.

W 1592 roku przybył do Rzymu i został teologiem kardynała Marcantonia Colonny. Uczył katechizmu i widział na ulicach wiele dzieci bez opieki i bez szkoły. W 1597 roku proboszcz kościoła Santa Dorotea na Zatybrzu, Antonio Brendani, udostępnił mu dwie izby. Józef otworzył tam szkołę, którą Jan Paweł II nazwał pierwszą publiczną bezpłatną szkołą ludową w Europie. Uczniowie dostawali za darmo książki, pióra i papier. Sam mówił, że w Rzymie znalazł swój sposób służenia Bogu: pomaganie biednym dzieciom.

W 1617 roku papież Paweł V zatwierdził wspólnotę jego nauczycieli jako zgromadzenie, a w 1621 roku Grzegorz XV podniósł je do rangi zakonu, z Józefem jako przełożonym generalnym. Pijarzy składają czwarty ślub: poświęcenie się wychowaniu dzieci, zwłaszcza ubogich. W 1642 roku, jeszcze za życia założyciela, pijarów sprowadził do Polski król Władysław IV. Józef popierał naukę matematyki, a w 1639 roku pozwolił pijarowi Klemensowi Settimiemu pomagać niewidomemu już Galileuszowi.

Pod koniec jego życia w zakonie narosły spory, a dzieło miało też przeciwników z zewnątrz. Do kryzysu przyczyniła się sprawa księdza Stefana Cherubiniego, kierownika szkoły w Neapolu, który wykorzystywał seksualnie uczniów, a chroniła go wpływowa rodzina. Józef odsunął go od szkoły, powierzając mu urząd w zarządzie zakonu, i część historyków zarzuca mu dziś, że w ten sposób ukrył krzywdę dzieci. Mając ponad osiemdziesiąt lat, założyciel został zatrzymany przez Święte Oficjum i odsunięty od kierowania zakonem. W 1646 roku papież Innocenty X sprowadził zakon do stowarzyszenia domów podległych biskupom.

Józef znosił te doświadczenia cierpliwie i ufał, że jego dzieło przetrwa. Zmarł w Rzymie 25 sierpnia 1648 roku, w wieku około dziewięćdziesięciu lat, i spoczywa w kościele San Pantaleo. W 1656 roku Aleksander VII przywrócił pijarom dawną formę prawną, a w 1669 roku Klemens IX ponownie uznał ich za zakon. Przez kilkanaście lat pijarem był święty Stanisław Papczyński, zanim założył marianów, a w 1740 roku pijar Stanisław Konarski założył w Warszawie Collegium Nobilium.

Benedykt XIV beatyfikował Józefa w 1748 roku, a Klemens XIII kanonizował go w 1767 roku. W 1948 roku Pius XII ogłosił go patronem wszystkich chrześcijańskich szkół ludowych.