Św. Jozafat Kuncewicz

Święty Jozafat Kuncewicz był mnichem bazylianinem i arcybiskupem połockim obrządku wschodniego. Całe życie poświęcił jedności Kościoła i za nią zginął w Witebsku w 1623 roku. Kościół wspomina go 12 listopada, w dniu jego męczeńskiej śmierci.

Urodził się we Włodzimierzu na Wołyniu, w rodzinie prawosławnej, około 1580 roku; dokładna data nie jest pewna. Na chrzcie otrzymał imię Jan. Jako chłopiec został wysłany do Wilna, aby uczyć się kupiectwa. Były to lata po unii brzeskiej z 1596 roku, w której biskupi metropolii kijowskiej przyjęli jedność z Kościołem rzymskim, zachowując obrządek bizantyjski. Decyzja ta budziła napięcia i spory, a Jan opowiedział się za jednością z Rzymem.

W 1604 roku wstąpił do bazyliańskiego monasteru Świętej Trójcy w Wilnie i przyjął imię Jozafat. Żył surowo, wiele się modlił, studiował Ojców Kościoła i księgi liturgiczne Wschodu. W 1609 roku przyjął święcenia kapłańskie, a wkrótce został archimandrytą tego monasteru. Razem z Józefem Welaminem Rutskim, późniejszym metropolitą kijowskim, odnowił życie zakonne bazylianów; założył też klasztory w Byteniu i Żyrowicach.

Wielu ludzi pozyskał dla jedności Kościoła, dlatego przeciwnicy nazywali go „duszochwatem”, czyli łowcą dusz. Dnia 12 listopada 1617 roku przyjął sakrę biskupią jako koadiutor sędziwego arcybiskupa Połocka, a w 1618 roku objął po nim arcybiskupstwo. Żył ubogo; Pius XI wspomina, że zastawił nawet swój omoforion, aby wspomóc biednych. Odwiedzał kapłanów i ułożył dla nich katechizm. Wierność następcy św. Piotra łączył z miłością do liturgii i tradycji Wschodu.

Jego praca budziła też gwałtowny sprzeciw. W 1620 roku dla Połocka wyświęcono arcybiskupa prawosławnego, Melecjusza Smotryckiego. Jozafat mówił otwarcie, że gotów jest oddać życie za jedność Kościoła. Jesienią 1623 roku udał się z wizytą pasterską do Witebska. Dnia 12 listopada tłum wdarł się do jego domu i zaczął bić domowników. Arcybiskup wyszedł do napastników i, jak przekazano, zapytał: „Dzieci, dlaczego bijecie moich domowników? Jeśli macie coś przeciwko mnie, oto jestem”. Został zabity, a jego ciało wrzucono do Dźwiny.

Ta śmierć wstrząsnęła wieloma ludźmi. Skruchę okazali nawet zabójcy, a Melecjusz Smotrycki kilka lat później sam przyjął jedność z Kościołem katolickim. Papież Urban VIII ogłosił Jozafata błogosławionym 16 maja 1643 roku, a Pius IX kanonizował go 29 czerwca 1867 roku.

W 1923 roku Pius XI poświęcił mu encyklikę Ecclesiam Dei i nazwał go apostołem jedności. Ciało świętego w XX wieku trafiło przez Wiedeń do Rzymu i od 1963 roku spoczywa w bazylice św. Piotra, pod ołtarzem św. Bazylego Wielkiego. Zakon, który Jozafat odnawiał, nosi dziś jego imię. W dniu jego wspomnienia Kościół prosi o Ducha, który skłonił go do oddania życia za owczarnię, abyśmy i my nie wahali się oddawać życia za braci.