Św. Jan Klimak

Święty Jan Klimak był mnichem i opatem klasztoru na górze Synaj, autorem „Drabiny raju”, klasycznego dzieła duchowości monastycznej chrześcijańskiego Wschodu. Od tytułu tej księgi pochodzi jego przydomek: greckie słowo „klimaks” znaczy „drabina”. Kościół wspomina go 30 marca.

O jego pochodzeniu nie wiemy nic pewnego, a lata jego życia są sporne. Dawniej przyjmowano, że zmarł na początku VII wieku. Papież Benedykt XVI w katechezie z 11 lutego 2009 roku podał, że Jan urodził się około 575 roku, a zmarł po roku 650. Głównym źródłem wiadomości o nim jest krótki żywot spisany przez mnicha Daniela z Raithu.

W wieku szesnastu lat Jan przybył na Synaj, tam gdzie Mojżesz spotkał Boga, i został uczniem starca, abby Martyriusza. Potem wybrał życie pustelnika w grocie u stóp góry, w miejscu zwanym Tola, około ośmiu kilometrów od dzisiejszego klasztoru Świętej Katarzyny. Spędził tam czterdzieści lat na modlitwie, pokucie i walce duchowej. Samotność nie zamknęła go przed ludźmi: przyjmował szukających duchowego kierownictwa i odwiedzał klasztory w pobliżu Aleksandrii. Żywot opowiada, że gdy zazdrośni mnisi nazwali go gadułą, zamilkł na cały rok, aż sami poprosili, aby znów ich nauczał.

Po czterdziestu latach pustelni został igumenem, czyli przełożonym wielkiego klasztoru na Synaju, i tak wrócił do życia we wspólnocie. Kilka lat przed śmiercią, tęskniąc za samotnością, przekazał kierowanie klasztorem swojemu bratu, który był tam mnichem. Zmarł na Synaju.

„Drabinę” napisał na usilną prośbę Jana, przełożonego pobliskiego klasztoru w Raithu. Drogę mnicha od wyrzeczenia się świata do doskonałej miłości przedstawił w niej jako wspinaczkę po trzydziestu szczeblach, według liczby lat ukrytego życia Chrystusa. Pierwsze szczeble uczą oderwania od świata i posłuszeństwa, następne walki z namiętnościami, ostatnie prowadzą do pokoju serca i modlitwy. Jan mówi tam o modlitwie Jezusowej, czyli wzywaniu imienia Jezus, nieustannym jak oddech.

Na szczycie drabiny stoją wiara, nadzieja i miłość. „Nadzieja jest bramą miłości”, pisał Jan. Benedykt XVI zwrócił uwagę, że szczyt drabiny tworzą cnoty najprostsze, dane w chrzcie każdemu; dlatego życie mnicha jest wielkim znakiem życia wszystkich ochrzczonych, a „Drabina”, jak mówił, ma coś do powiedzenia także nam.

Jan Klimak jest czczony jako święty od wieków, bez formalnej kanonizacji, na Wschodzie i na Zachodzie. Kościoły tradycji bizantyjskiej wspominają go także w czwartą niedzielę Wielkiego Postu. Jan Paweł II, pielgrzymując 26 lutego 2000 roku do klasztoru Świętej Katarzyny na Synaju, nazwał „Drabinę” duchowym arcydziełem, które z pokolenia na pokolenie inspiruje mnichów i mniszki Wschodu i Zachodu.