Św. Jan Damasceński
Kapłan
Prezbiter i doktor Kościoła, mnich, obrońca świętych obrazów
Święty Jan Damasceński, czyli Jan z Damaszku, był mnichem, prezbiterem i teologiem, na którym zwykło się zamykać epokę Ojców Kościoła na Wschodzie. Zasłynął obroną czci świętych obrazów i hymnami, które do dziś śpiewa się w liturgii bizantyjskiej. Kościół wspomina go 4 grudnia.
Urodził się w drugiej połowie VII wieku w Damaszku, ówczesnej stolicy muzułmańskiego kalifatu; roku jego urodzenia nie znamy. Jan pochodził z zamożnej rodziny chrześcijańskiej, znanej pod arabskim nazwiskiem Mansur. Jego dziad i ojciec, choć byli chrześcijanami, pełnili wysokie urzędy u kalifów; ojciec zarządzał finansami. W młodym wieku Jan sam objął urząd na dworze.
Niezadowolony z życia dworskiego, porzucił urząd i majątek i wstąpił do Ławry św. Saby, klasztoru położonego niedaleko Jerozolimy. Dokładnej daty nie znamy; Benedykt XVI w katechezie o świętym wskazał okolice roku 700. Patriarcha Jerozolimy Jan V udzielił mu święceń kapłańskich. Odtąd Jan dzielił czas między modlitwę, ascezę, pisanie i głoszenie kazań.
Kiedy cesarz bizantyński Leon III Izauryjczyk wystąpił w 726 roku przeciw czci obrazów, Jan odpowiedział trzema mowami w ich obronie. Żył pod władzą kalifów, poza zasięgiem cesarza, mógł więc pisać swobodnie. Uczył, że odkąd Syn Boży stał się człowiekiem i dał się zobaczyć, wolno Go przedstawiać na obrazach. Jako jeden z pierwszych odróżnił adorację, należną samemu Bogu, od czci okazywanej wizerunkom, która zwraca się ku temu, kogo obraz przedstawia. Pisał, że nie czci materii, lecz Stwórcę materii, który dla niego stał się materią.
Najważniejszym dziełem Jana jest „Źródło wiedzy”. Jego trzecia część, „Wykład wiary prawdziwej”, porządkuje nauczanie greckich Ojców i soborów; przez wieki korzystali z niej teologowie Wschodu, a od XII wieku także Zachodu. Jan opisał też herezje i jako jeden z pierwszych chrześcijańskich teologów podjął polemikę z islamem. Układał hymny na główne święta roku liturgicznego. W homiliach o Zaśnięciu Maryi dał świadectwo dawnej wierze w Jej wzięcie do nieba. Na jego słowa powołał się Pius XII, gdy w 1950 roku ogłaszał dogmat o Wniebowzięciu.
Zmarł w Ławrze św. Saby w połowie VIII wieku. Najczęściej podaje się rok 749 albo 750, lecz pewności nie ma. Według Martyrologium Rzymskiego 4 grudnia złożono jego ciało do grobu. W 754 roku, już po jego śmierci, obrazoburczy synod w Hierei potępił jego mowy. Sobór Nicejski II w 787 roku przywrócił cześć obrazów i oddał Janowi sprawiedliwość.
Późniejsza legenda opowiada, że Janowi, fałszywie oskarżonemu o zdradę, odcięto dłoń, a Matka Boża mu ją przywróciła; nawiązuje do tego ikona Matki Bożej Trójrękiej. Jan Damasceński żył na długo przed powstaniem procesów kanonizacyjnych; Wschód i Zachód czczą go jako świętego od wieków. W 1890 roku papież Leon XIII ogłosił go doktorem Kościoła.