Św. Jan Chryzostom

Święty Jan Chryzostom był kaznodzieją w Antiochii, a potem biskupem Konstantynopola, jednym z wielkich Ojców Kościoła Wschodu i doktorem Kościoła. Przydomek Chryzostom, czyli „Złotousty”, zawdzięczał swojej wymowie. Zmarł 14 września, w święto Podwyższenia Krzyża Świętego, a jego wspomnienie Kościół obchodzi dzień wcześniej, 13 września.

Urodził się w Antiochii syryjskiej, dzisiejszej Antakyi w Turcji, około połowy IV wieku; dokładny rok nie jest znany. Wcześnie stracił ojca; w głębokiej wierze wychowała go matka Antuza. Retoryki uczył go poganin Libaniusz, najsłynniejszy mówca epoki. Ochrzczony w 368 roku, został lektorem, a potem kilka lat żył jako pustelnik w pobliskich górach, rozważając Pismo Święte.

Po powrocie do miasta przyjął w 381 roku święcenia diakonatu, a w 386 roku kapłańskie i stał się słynnym kaznodzieją. W 387 roku mieszkańcy, protestując przeciw podatkom, obalili posągi cesarza, a miasto drżało przed karą. Jan wygłosił wtedy cykl homilii „O posągach”, wzywając do pokuty i nawrócenia. Z lat 386 i 387 pochodzą też jego homilie Adversus Iudaeos („Przeciw Żydom”), skierowane do chrześcijan, którzy uczestniczyli w żydowskich świętach. Użył w nich wobec Żydów ostrego i wrogiego języka, a w późniejszych wiekach wykorzystywano je do podsycania antyjudaizmu.

W 397 roku, wbrew swojej woli, został powołany na biskupa Konstantynopola, stolicy cesarstwa, i w 398 roku przyjął sakrę. Reformował duchowieństwo, żył skromnie i zakładał dzieła miłosierdzia dla ubogich. Dbał o piękno liturgii; anafora eucharystyczna nosząca jego imię jest do dziś najbardziej rozpowszechniona na Wschodzie. Odważnie piętnował zbytek dworu i możnych, co przysporzyło mu wielu wrogów.

W 403 roku synod zwołany przez patriarchę Aleksandrii Teofila złożył go z urzędu i Jan został wygnany. Wkrótce go odwołano, lecz po nowym konflikcie z cesarzową Eudoksją ponownie musiał opuścić stolicę i trafił na zesłanie do Armenii. Papież Innocenty I był przekonany o jego niewinności, ale nie zdołał mu pomóc. W dalszej podróży pod strażą żołnierzy, wyczerpany udrękami, zmarł 14 września 407 roku w Komanie w Poncie. Według biografa Palladiusza jego ostatnie słowa brzmiały: „Chwała Bogu za wszystko”.

Należy do najpłodniejszych pisarzy starożytności chrześcijańskiej: zachowało się ponad siedemset jego homilii, kilkanaście traktatów i ponad dwieście listów. Uczył, że kto czci Ciało Chrystusa w Eucharystii, nie może Go lekceważyć w głodnym i nagim bracie. Benedykt XVI nazwał go jednym z wielkich Ojców nauki społecznej Kościoła.

Czczony jest jako święty od starożytności. W 438 roku biskup Proklos uroczyście przeniósł jego ciało do Konstantynopola. Jan Paweł II przekazał 27 listopada 2004 roku patriarsze ekumenicznemu Bartłomiejowi I część relikwii przechowywanych w Bazylice św. Piotra.