Św. Jan Apostoł i Ewangelista

Święty Jan Apostoł i Ewangelista był synem Zebedeusza, bratem Jakuba i jednym z Dwunastu. Tradycja widzi w nim umiłowanego ucznia Jezusa i autora czwartej Ewangelii, a Kościół Wschodu nazywa go po prostu Teologiem. Jego święto przypada 27 grudnia.

Był rybakiem znad Jeziora Galilejskiego i wspólnikiem Szymona Piotra. Roku jego urodzenia nie znamy. Naprawiał z ojcem i bratem sieci w łodzi, gdy Jezus powołał obu braci. Natychmiast zostawili łódź i ojca i poszli za Nim. Jezus nazwał ich synami gromu. Razem z Piotrem i Jakubem Jan należał do najbliższego grona uczniów: tylko ich trzech Mistrz zabrał ze sobą, gdy wskrzesił córkę Jaira, gdy przemienił się na górze i gdy modlił się w Getsemani przed męką. Przed Paschą posłał Piotra i Jana, aby przygotowali wieczerzę.

Czwarta Ewangelia mówi o uczniu, którego Jezus miłował, lecz nie podaje jego imienia. Tradycja rozpoznaje w nim Jana, choć część biblistów dziś to utożsamienie kwestionuje. Uczeń ten podczas Ostatniej Wieczerzy spoczywał na piersi Jezusa, a potem stał pod krzyżem obok Jego Matki. Jezus powierzył mu Ją słowami: „Oto Matka twoja”, i od tej godziny uczeń wziął Ją do siebie. W poranek zmartwychwstania pobiegł z Piotrem do pustego grobu, ujrzał i uwierzył. Później, podczas połowu na jeziorze, pierwszy rozpoznał zmartwychwstałego Pana.

Dzieje Apostolskie ukazują Jana u boku Piotra: w świątyni przy uzdrowieniu chromego, przed Sanhedrynem i w Samarii, gdzie modlili się, aby ochrzczeni otrzymali Ducha Świętego. Gdy Sanhedryn zakazał im nauczać w imię Jezusa, odpowiedzieli, że nie mogą nie mówić o tym, co widzieli i słyszeli. Święty Paweł zalicza Jana do filarów Kościoła w Jerozolimie.

Oprócz Ewangelii tradycja przypisuje Janowi trzy listy i Apokalipsę. W Pierwszym Liście św. Jana znajduje się zdanie: „Bóg jest miłością”. Autor Apokalipsy sam nazywa siebie Janem i pisze, że znalazł się na wyspie Patmos z powodu słowa Bożego i świadectwa Jezusa. Już w III wieku spierano się jednak o to, kim był.

Według starożytnej tradycji Jan przez wiele lat działał w Efezie i tam zmarł w bardzo podeszłym wieku, za panowania cesarza Trajana. Roku jego śmierci nie znamy; zwykle podaje się czas około roku 100. Święty Hieronim przekazał, że sędziwy apostoł, którego uczniowie przynosili na zgromadzenia, powtarzał już tylko: „Filioli, diligite alterutrum”, czyli: dzieci, miłujcie się wzajemnie. Pytany, dlaczego wciąż mówi to samo, odpowiadał, że to przykazanie Pana i że wystarczy je wypełnić.

Jan jest czczony jako święty od starożytności, bez formalnej kanonizacji. Jego wspomnienie pod dniem 27 grudnia wymienia już syryjski kalendarz z IV wieku. W Efezie cesarz Justynian wzniósł w VI wieku wielką bazylikę ku jego czci, a w Rzymie jest on, obok Jana Chrzciciela, patronem bazyliki laterańskiej.