Św. Grzegorz z Nyssy

Święty Grzegorz z Nyssy był biskupem, teologiem i mistrzem życia duchowego, młodszym bratem świętego Bazylego Wielkiego. Razem z nim i ze świętym Grzegorzem z Nazjanzu należy do trzech wielkich ojców kapadockich, którzy w IV wieku bronili wiary w Trójcę Świętą. Kościół wspomina go 10 stycznia.

Urodził się około 335 roku w Azji Mniejszej, w dzisiejszej Turcji, w rodzinie, która wydała kilkoro świętych. Wśród jego rodzeństwa byli także święta Makryna i święty Piotr, późniejszy biskup Sebasty. O chrześcijańskie wychowanie Grzegorza zadbali przede wszystkim Bazyli, którego nazywał ojcem i nauczycielem, oraz Makryna. Zdobył staranne wykształcenie, a szczególnie cenił filozofię i retorykę.

Początkowo wybrał drogę świecką: uczył retoryki i ożenił się. Z czasem, za przykładem brata i siostry, poświęcił się życiu ascetycznemu. Na początku lat siedemdziesiątych IV wieku Bazyli, wówczas biskup Cezarei Kapadockiej, wyświęcił go na biskupa niewielkiego miasta Nyssy. Grzegorz przyjął ten urząd niechętnie, lecz okazał się gorliwym pasterzem i zyskał szacunek wiernych.

Były to lata rządów cesarza Walensa, który sprzyjał arianom. Przeciwnicy oskarżyli Grzegorza o złe zarządzanie dobrami Kościoła i w 376 roku synod biskupów ariańskich pozbawił go urzędu. Musiał opuścić swoje miasto i wrócił do niego dopiero po śmierci Walensa w 378 roku, przyjęty z radością. Martyrologium Rzymskie wspomina, że został wygnany za wyznawanie prawdziwej wiary.

W 379 roku zmarł Bazyli, a niedługo po nim Makryna. Grzegorz podjął duchowe dziedzictwo brata i stał się jednym z głównych obrońców wiary nicejskiej. Uczestniczył w synodach, starał się łagodzić spory między Kościołami, a na Soborze Konstantynopolitańskim w 381 roku, który określił naukę o bóstwie Ducha Świętego, należał do czołowych postaci. Cesarz Teodozjusz powierzał mu trudne zadania.

W swoich pismach bronił bóstwa Syna Bożego i Ducha Świętego, na przykład w dziele Przeciw Eunomiuszowi, a w Wielkiej mowie katechetycznej dał katechetom uporządkowany wykład wiary. Objaśniał Modlitwę Pańską i błogosławieństwa, pisał o stworzeniu człowieka na obraz Boga. W Życiu Mojżesza ukazał wędrówkę na górę Synaj jako obraz wstępowania człowieka ku Bogu. Uczył, że ta droga nigdy się nie kończy, bo Bóg wciąż poszerza zdolność duszy do przyjmowania coraz większego dobra. Przypominał, że w ubogich obecny jest sam Chrystus. Opisał też życie i śmierć swojej siostry Makryny. Benedykt XVI nazwał go wielkim ojcem mistyki.

Po raz ostatni źródła wspominają o nim w 394 roku, gdy brał udział w synodzie w Konstantynopolu. Data jego śmierci nie jest znana. Grzegorz jest czczony jako święty od starożytności, na Wschodzie i na Zachodzie, bez formalnej kanonizacji, której w tamtych wiekach nie znano. Drugi Sobór Nicejski w 787 roku nazwał go Ojcem Ojców.