Św. Grzegorz z Nareku

Święty Grzegorz z Nareku był ormiańskim mnichem i kapłanem, teologiem, mistykiem i poetą, którego Kościół czci jako doktora. Żył na przełomie X i XI wieku w klasztorze Narek nad jeziorem Wan, na ziemiach historycznej Armenii, które dziś należą do Turcji. Jego wspomnienie liturgiczne przypada 27 lutego.

Dokładne daty jego życia nie są znane. Urodził się około 950 roku w krainie Andzewacik, w rodzinie ludzi pióra. Jego ojciec Chosrow był pisarzem, a później został biskupem. Matka zmarła wcześnie. Tradycja przechowała także imiona dwóch braci Grzegorza, starszego Jana i młodszego Sahaka. Nauczycielem chłopca był krewny matki Ananiasz, opat klasztoru w Nareku, przy którym działała ceniona szkoła Pisma Świętego i nauki Ojców Kościoła.

Do tego klasztoru Grzegorz wstąpił w młodości i spędził w nim niemal całe życie. Był kapłanem, a księgi liturgiczne Kościoła nazywają go również opatem. Zabierał głos w sporach o wiarę, zwłaszcza przeciw sekcie tondrakitów, która odrzucała hierarchię, sakramenty i liturgię. Bronił skuteczności sakramentów i pośrednictwa Kościoła. Sam również spotkał się z fałszywymi oskarżeniami o błędy w nauce. Już za życia uchodził za człowieka świętego.

Nie pisał wiele. Pozostawił komentarz do Pieśni nad Pieśniami, mowy pochwalne ku czci Krzyża Świętego, Matki Bożej i apostołów oraz około dwudziestu hymnów i pieśni. Najbardziej znana jest Księga śpiewów żałobliwych, nazywana też Księgą lamentacji, zbiór dziewięćdziesięciu pięciu modlitw napisany w 1003 roku. Ormianie nazywają ją po prostu Narekiem i cenią najwyżej zaraz po Ewangelii.

W tej księdze Grzegorz łączy poezję z modlitwą i mówi do Boga w imieniu wszystkich ludzi: „Obarczyłem się z dobrawoli wszystkimi grzechami świata, przystałem na spłatę długów, zaciągniętych przez pierwszego z ludzi, aż po kres pokolenia jego”. Siebie nazywał najmniejszym z poetów i ostatnim z nauczycieli. Papież Franciszek wskazywał go jako przykład mnicha, który modlitwą wstawia się za cały świat.

Zmarł około 1005 roku i został pochowany w klasztorze w Nareku. Wierni od razu zaczęli nawiedzać jego grób, a Kościół ormiański wcześnie wpisał jego imię do swojego kalendarza. Klasztor i grób zostały zniszczone po rzezi Ormian w latach 1915 i 1916.

Jako świętego czczono go od chwili śmierci i z tym tytułem wymienia go także Martyrologium Rzymskie. Jan Paweł II w encyklice Redemptoris Mater nazwał go jedną z najsławniejszych postaci Armenii. O nadanie mu tytułu doktora zabiegali patriarchowie ormiańskokatoliccy. Papież Franciszek ogłosił go doktorem Kościoła powszechnego 12 kwietnia 2015 roku w Bazylice św. Piotra, w stulecie rzezi Ormian, a w 2021 roku wpisał jego wspomnienie do Ogólnego Kalendarza Rzymskiego.