Św. Euzebiusz z Vercelli

Święty Euzebiusz z Vercelli był pierwszym biskupem Vercelli w Piemoncie i jednym z najwytrwalszych obrońców wiary nicejskiej w IV wieku. Benedykt XVI nazwał go pierwszym biskupem północnej Italii, o którym mamy pewne wiadomości. Kościół wspomina go 2 sierpnia.

Urodził się na Sardynii; roku jego urodzenia nie znamy, a źródła wskazują koniec III lub początek IV wieku. Jako dziecko przeniósł się z rodziną do Rzymu, gdzie został lektorem i wszedł do rzymskiego duchowieństwa w czasie, gdy Kościołem wstrząsała herezja ariańska, odmawiająca Chrystusowi pełnej boskości. W 345 roku wybrano go na biskupa Vercelli. Diecezja, zwłaszcza na wsi, była jeszcze w dużej części pogańska, więc nowy biskup od razu podjął jej ewangelizację.

Za przykładem św. Atanazego, który opisał życie św. Antoniego Pustelnika, Euzebiusz zamieszkał ze swoimi duchownymi we wspólnocie podobnej do klasztoru. Św. Ambroży pisał później, że biskup Vercelli wychowywał kapłanów w zachowywaniu reguły mniszej, choć żyli w środku miasta, a swoim Kościołem rządził, dając przykład surowego postu. Z tego środowiska wyrośli święci biskupi północnej Italii, wśród nich Gaudencjusz z Novary, Eustazjusz z Aosty i Maksym z Turynu. Według tradycji Euzebiusz założył też maryjne sanktuarium w Oropie.

Stanowczo bronił wyznania soboru nicejskiego, według którego Syn jest współistotny Ojcu. Cesarz Konstancjusz II, sprzyjający arianom, chciał, by synod w Mediolanie w 355 roku potępił św. Atanazego. Euzebiusz odmówił podpisania tego wyroku i został zesłany, podobnie jak Dionizy z Mediolanu i Lucyfer z Cagliari. Najpierw przebywał w Scytopolis w Palestynie, gdzie zgromadził małą wspólnotę uczniów, potem w Kapadocji i w Tebaidzie w Egipcie, gdzie był ciężko poniewierany.

Z wygnania pisał do wiernych Vercelli, Novary, Ivrei i Tortony; zachowały się trzy jego listy uznawane za autentyczne. Prosił w nich, by strzegli wiary, zachowywali zgodę i trwali w modlitwie, a pozdrawiał nawet tych, którzy byli poza Kościołem, lecz darzyli go życzliwością. Po śmierci Konstancjusza w 361 roku cesarz Julian Apostata pozwolił zesłanym biskupom wrócić. W 362 roku Euzebiusz wziął udział w synodzie w Aleksandrii, na który zaprosił go św. Atanazy, a potem odwiedzał jeszcze Kościoły Wschodu. Do Vercelli wrócił w 363 roku, po ośmiu latach wygnania.

Do końca życia umacniał wiarę nicejską w swojej diecezji i w północnej Italii. Zmarł w Vercelli 1 sierpnia, najprawdopodobniej w 371 roku. Około 394 roku św. Ambroży pisał do Kościoła w Vercelli, że tak wielki człowiek zasługiwał na to, by wybrał go cały Kościół. Choć nie zginął śmiercią męczeńską, dawniej czczono go także jako męczennika, czyli świadka wiary, z powodu cierpień wygnania. Jego kult trwa od starożytności, a w 1961 roku Jan XXIII ogłosił go patronem Piemontu.