Św. Dobry Łotr
Skruszony łotr, ukrzyżowany obok Jezusa, usłyszał obietnicę raju
Dobry Łotr, czczony jako święty, to jeden z dwóch złoczyńców ukrzyżowanych razem z Jezusem na Golgocie. W ostatnich godzinach życia uznał swoją winę, stanął w obronie Jezusa i poprosił Go o pamięć w Jego królestwie. Martyrologium Rzymskie wspomina go 25 marca jako świętego łotra, który wyznał Chrystusa na krzyżu i zasłużył, by usłyszeć od Niego obietnicę raju.
Wszystko, co o nim wiadomo, mieści się w kilku zdaniach Ewangelii. Czterej ewangeliści zgodnie podają, że Jezusa ukrzyżowano między dwoma skazańcami, a Mateusz i Marek zapisali, że urągali Mu także ukrzyżowani z Nim. Tylko św. Łukasz opowiada, że jeden z nich zachował się inaczej. Gdy pierwszy szydził z Jezusa, drugi go skarcił: przypomniał mu o bojaźni Bożej, przyznał, że obaj ponoszą słuszną karę za swoje czyny, i zaświadczył, że Jezus nic złego nie uczynił.
Potem zwrócił się do Niego po imieniu: „Jezu, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa”. Usłyszał odpowiedź: „Zaprawdę, powiadam ci: Dziś ze Mną będziesz w raju”. Ewangelia św. Jana dodaje, że żołnierze połamali golenie obu ukrzyżowanym z Jezusem, aby ciała nie pozostały na krzyżach w szabat. Umarł więc tego samego dnia co Jezus.
Ewangelie nie podają jego imienia, pochodzenia ani wieku i nie mówią, jakich czynów się dopuścił. Imię Dyzma (Dismas), pod którym jest znany, pojawia się dopiero w apokryficznej Ewangelii Nikodema z IV wieku, należy więc do tradycji, a nie do Pisma Świętego. Późniejsze legendy o jego życiu nie mają oparcia w źródłach. Rok jego urodzenia jest nieznany, a roku śmierci, tego samego co rok męki Chrystusa, nie da się wskazać z pewnością.
Kościół widzi w nim świadka Bożego miłosierdzia. Katechizm Kościoła Katolickiego wymienia jego prośbę wśród modlitw, których Jezus wysłuchał, a obietnicę daną mu na krzyżu przywołuje, gdy uczy o losie człowieka zaraz po śmierci. W liturgii św. Jana Chryzostoma wierni przed Komunią świętą powtarzają jego wołanie. Jan Paweł II powiedział w 1988 roku, że w opowiadaniu św. Łukasza można widzieć pierwszą kanonizację w dziejach, dokonaną przez samego Jezusa. Papież Franciszek mówił w 2016 roku, że ten człowiek, patrząc na dobrego i miłosiernego Jezusa, „zdołał ukraść dla siebie niebo”.
Dobry Łotr nie był kanonizowany w dzisiejszym rozumieniu: jest czczony od starożytności, na Zachodzie i na Wschodzie, gdzie tradycja syryjska widzi w nim pierwszego, który wszedł do raju. Jego dzień w Martyrologium zbiega się z uroczystością Zwiastowania Pańskiego; starożytna tradycja, o której pisze św. Augustyn, łączyła z 25 marca także mękę Chrystusa. Czci się go jako patrona więźniów i umierających.