Św. Dionizy i Towarzysze

Święty Dionizy był pierwszym biskupem Paryża i zginął śmiercią męczeńską w III wieku, a razem z nim prezbiter Rustyk i diakon Eleuteriusz. Kościół wspomina ich wspólnie 9 października. Ten dzień jako ich wspomnienie notuje już starożytne Martyrologium Hieronymianum.

Najstarszą wiadomość o Dionizym przekazał w VI wieku św. Grzegorz, biskup Tours i historyk Franków. Pisze on, że za cesarza Decjusza, w połowie III wieku, wysłano do Galii siedmiu biskupów, by głosili Ewangelię, a Dionizemu przypadł Paryż, wówczas rzymska Lutecja. Według Grzegorza poniósł różne męki dla imienia Chrystusa i zginął od miecza. Martyrologium Rzymskie podaje, że według przekazu posłał go do Galii biskup Rzymu; legendy wskazują papieża Fabiana. O pochodzeniu i wcześniejszym życiu Dionizego nic pewnego nie wiadomo, nieznany jest też rok jego śmierci.

Grzegorz nie wymienia towarzyszy Dionizego; ich imiona przekazują późniejsze źródła, a spisywane w kolejnych stuleciach opowieści o męczeństwie łączą historię z legendą. Od IX wieku tradycja umieszcza miejsce ich śmierci na wzgórzu Montmartre. Według legendy ścięty biskup podniósł się i niósł własną głowę, dlatego w sztuce przedstawia się go zwykle z głową w dłoniach.

Pewny jest natomiast wczesny kult. W drugiej połowie V wieku, z inicjatywy św. Genowefy, duchowni Paryża wznieśli bazylikę nad grobem męczenników, na północ od miasta, a Grzegorz z Tours opisuje cuda, które działy się przy grobie.

W VII wieku król Dagobert I hojnie obdarował klasztor przy bazylice i chciał w niej spocząć. Opactwo Saint-Denis stało się jednym z najważniejszych we Francji, a jego kościół miejscem pochówku królów. Przebudowa prowadzona w XII wieku przez opata Sugera uchodzi za początek architektury gotyckiej. W 1980 roku św. Jan Paweł II odprawił w bazylice Saint-Denis Mszę dla ludzi pracy i przypomniał w homilii, że kryje ona groby królów Francji.

W IX wieku Hilduin, opat Saint-Denis, utożsamił Dionizego z Dionizym Areopagitą, Ateńczykiem wspomnianym w Dziejach Apostolskich, który uwierzył po mowie św. Pawła, a także z autorem pism przypisywanych Areopagicie. Ten błąd utrwalił się na całe średniowiecze i przyczynił się do rozkwitu kultu. Dziś Martyrologium Rzymskie wspomina Dionizego Areopagitę osobno, 3 października. Dionizy należy do Czternastu Świętych Wspomożycieli. On i jego towarzysze są czczeni od starożytności, bez formalnej kanonizacji.