Św. Cyryl Jerozolimski

Święty Cyryl Jerozolimski był w IV wieku biskupem Jerozolimy i jednym z wielkich katechetów starożytnego Kościoła. W czasie sporów z arianami trzykrotnie skazywano go na wygnanie. Pozostawił Katechezy, w których wyjaśniał wiarę dorosłym przygotowującym się do chrztu. Kościół wspomina go 18 marca.

Urodził się około 315 roku w Jerozolimie albo w jej okolicach; dokładna data nie jest znana. Otrzymał staranne wykształcenie, skupione przede wszystkim na Piśmie Świętym. Święcenia kapłańskie przyjął z rąk biskupa Maksyma. W 348 roku sam został biskupem Jerozolimy. Sakry udzielił mu Akacjusz, metropolita Cezarei Palestyńskiej, sprzyjający arianom, dlatego Cyryla podejrzewano, że urząd zawdzięcza ustępstwom wobec nich.

Wkrótce jednak popadł w konflikt z Akacjuszem, zarówno w sprawach wiary, jak i o niezależność stolicy jerozolimskiej od Cezarei. W ciągu około dwudziestu lat trzy razy musiał opuścić swoje miasto. W 357 roku złożył go z urzędu synod; zarzucano mu między innymi, że podczas głodu sprzedał kościelne sprzęty, aby wspomóc ubogich. W 360 roku wygnano go za sprawą Akacjusza, a w 367 roku z woli cesarza Walensa, który popierał arian. To trzecie wygnanie było najdłuższe i trwało jedenaście lat. Dopiero w 378 roku, po śmierci cesarza, Cyryl wrócił na stałe i przywrócił wiernym jedność i pokój.

W 381 roku uczestniczył w soborze w Konstantynopolu, drugim soborze powszechnym, i odegrał na nim ważną rolę. Niektóre źródła z jego epoki podawały prawowierność Cyryla w wątpliwość, inne stanowczo jej broniły. Najważniejszym świadectwem jest list synodalny z 382 roku, w którym biskupi Wschodu potwierdzili wobec papieża jego prawowierność, prawowitość święceń biskupich i zasługi w posłudze pasterskiej.

Zachowały się dwadzieścia cztery katechezy Cyryla, wygłoszone około 350 roku. Po wstępnej Prokatechezie następuje osiemnaście nauk dla katechumenów, głoszonych w bazylice Grobu Świętego. Mówią o nawróceniu, o chrzcie i o jerozolimskim wyznaniu wiary. Pięć ostatnich, zwanych mistagogicznymi, było przeznaczonych dla nowo ochrzczonych w tygodniu wielkanocnym. Objaśniają obrzędy chrztu, namaszczenie krzyżmem i Eucharystię, a także modlitwę Ojcze nasz. Cyryl uczył w nich, że to, co wydaje się chlebem i winem, jest Ciałem i Krwią Chrystusa. Katechizm Kościoła Katolickiego wymienia go wśród biskupów, których dzieła katechetyczne pozostają wzorem.

Zmarł jako biskup Jerozolimy. Źródła, także kościelne, różnią się co do roku jego śmierci: podają 386 albo 387. W Jerozolimie już w V wieku obchodzono 18 marca pamiątkę jego pogrzebu. Jako święty jest czczony od starożytności na Wschodzie i na Zachodzie, bez formalnego procesu kanonizacyjnego. W 1882 roku papież Leon XIII ogłosił go doktorem Kościoła, razem ze świętym Cyrylem Aleksandryjskim.