Św. Cyprian z Kartaginy

Święty Cyprian był biskupem Kartaginy w połowie III wieku. Prowadził Kościół przez prześladowania, zarazę i podziały, a jego listy i traktaty, zwłaszcza dzieło O jedności Kościoła katolickiego, czyta się do dziś. W 258 roku poniósł śmierć męczeńską. Kościół wspomina go 16 września w jednym obchodzie razem ze świętym papieżem Korneliuszem, którego był przyjacielem i obrońcą.

Urodził się w Kartaginie w zamożnej pogańskiej rodzinie; roku jego urodzenia nie znamy. Zasłynął jako retor i mówca. Nawrócił się w wieku trzydziestu pięciu lat, a do wiary przyprowadził go sędziwy prezbiter Cecylian. Jeszcze jako katechumen rozdawał majątek ubogim. Chrzest przyjął prawdopodobnie około 246 roku i opisał go potem jako nowe narodziny.

Wkrótce został prezbiterem, a na przełomie 248 i 249 roku lud wybrał go na biskupa, mimo sprzeciwu pięciu prezbiterów. W 250 roku wybuchło prześladowanie za cesarza Decjusza. Cyprian ukrył się i przez ponad rok kierował wspólnotą w listach, za co go krytykowano. Wielu chrześcijan wyparło się wtedy wiary, a potem prosiło o powrót. Cyprian był wobec nich surowy, lecz nie bezwzględny: przyjmował ich po pokucie, a synod w Kartaginie w 251 roku przyjął jego wskazania. W sporze w Rzymie poparł papieża Korneliusza przeciw Nowacjanowi.

Gdy Afrykę nawiedziła zaraza, wzywał wiernych, by pomagali wszystkim chorym, także poganom i wrogom. Później doszło do ostrego sporu z papieżem Stefanem I o chrzest udzielony przez heretyków. Cyprian i synody biskupów afrykańskich uważali taki chrzest za nieważny i powtarzali go; Stefan bronił rzymskiego zwyczaju, który chrztu nie powtarzał. Spór nie został rozstrzygnięty przed śmiercią Stefana w 257 roku. Kościół przyjął ostatecznie stanowisko Rzymu, które potwierdził Sobór Trydencki.

W 257 roku, w prześladowaniu za cesarza Waleriana, Cyprian wyznał przed prokonsulem, że jest chrześcijaninem i biskupem, odmówił wydania imion swoich prezbiterów i został zesłany do Curubis. W następnym roku nowy prokonsul wezwał go z powrotem. 14 września 258 roku, gdy odmówił złożenia ofiary bogom, skazano go na ścięcie mieczem. Na wyrok odpowiedział: „Deo gratias”, czyli „Bogu niech będą dzięki”. Stracono go na oczach wielkiego tłumu wiernych. Jego biograf, diakon Poncjusz, zapisał, że był pierwszym biskupem w Afryce, który poniósł śmierć męczeńską.

Cyprian jest czczony jako święty od starożytności. Już w IV wieku jego wspomnienie obchodzono w Rzymie przy grobie Korneliusza, a Kanon Rzymski wymienia ich obu. Katechizm Kościoła Katolickiego przytacza jego słowa: „Nie może mieć Boga za Ojca, kto nie ma Kościoła za Matkę”. Benedykt XVI poświęcił mu katechezę w 2007 roku. Jan Paweł II przypomniał, że Korneliusza i Cypriana, ludzi różnego pochodzenia i temperamentu, łączyła miłość do Kościoła i gorliwość o jedność wiary.