Św. Barbara

Święta Barbara jest czczona jako dziewica i męczennica z pierwszych wieków chrześcijaństwa. Należy do najbardziej znanych świętych Wschodu i Zachodu, a górnicy mają w niej swoją patronkę, choć o jej życiu nie wiemy prawie nic pewnego. Kościół wspomina ją 4 grudnia.

Martyrologium Rzymskie mówi o niej ostrożnie: wspomina świętą Barbarę, która według przekazu była dziewicą i męczennicą w Nikomedii, dzisiejszym Izmicie w Turcji. Nie znamy roku jej urodzenia ani śmierci. Tradycja umieszcza jej męczeństwo w III wieku albo na początku IV, lecz dawne opowieści różnią się co do cesarza, a nawet miejsca. Najstarsze źródła o niej milczą. Pewne jest, że od wczesnego średniowiecza czczono ją jako męczennicę na Wschodzie i Zachodzie.

Opowieść o jej życiu powstała około VII wieku i jest legendą. Według niej Barbara była córką bogatego poganina Dioskura, który zamknął ją w wieży, aby ustrzec ją przed światem. Dziewczyna odrzuciła kandydata do jej ręki i została chrześcijanką. Pod nieobecność ojca kazała w budowanej dla niej łaźni dodać trzecie okno na znak wiary w Trójcę Świętą. Gdy ojciec wrócił, wyznała mu swoją wiarę. Ten zaprowadził ją do namiestnika, który kazał ją torturować i skazał na ścięcie. Wyrok miał wykonać sam ojciec, którego w drodze powrotnej miał zabić piorun.

Z tym ostatnim szczegółem wiąże się jej patronat. Wzywano ją w czasie burzy i pożaru, a z czasem obrali ją za patronkę ludzie narażeni na nagłą śmierć: górnicy, artylerzyści, strażacy i marynarze. Proszono ją także o to, by nikt nie umierał bez sakramentów, dlatego nazywa się ją patronką dobrej śmierci. Sztuka przedstawia ją z wieżą o trzech oknach, z mieczem albo z kielichem i hostią. W krajach języka niemieckiego zalicza się ją do Czternastu Świętych Wspomożycieli.

W Polsce jej kult jest dawny i żywy. Jej imię pod datą 4 grudnia zapisano już w XI wieku w modlitewniku Gertrudy, córki Mieszka II. Święty Stanisław Kostka należał w Wiedniu do bractwa jej imienia i, jak sam opowiadał, w ciężkiej chorobie ujrzał ją, jak z dwoma aniołami przynosi mu Komunię świętą. Na Śląsku i w innych regionach górniczych 4 grudnia obchodzi się Barbórkę, święto górników, a wizerunki ich patronki stoją w kopalniach.

Jan Paweł II przyjął 4 grudnia 1980 roku górników i nazwał ją patronką pracujących w kopalni. W 2002 roku mówił włoskim marynarzom, że ta młoda męczennica dała nieustraszone świadectwo wiary i nie zlękła się śmierci, byle nie sprzeniewierzyć się Chrystusowi i Ewangelii.

Barbara jest czczona jako święta od dawnych wieków, bez formalnej kanonizacji. W 1969 roku, ze względu na legendarny charakter przekazów, jej wspomnienie nie weszło do odnowionego kalendarza ogólnego Kościoła. Pozostała w Martyrologium Rzymskim, a jej dzień nadal obchodzą w liturgii niektóre Kościoły lokalne.