Św. Arseniusz Wielki

Święty Arseniusz Wielki był jednym z najbardziej znanych ojców pustyni. Porzucił życie na cesarskim dworze w Konstantynopolu i przez ponad pół wieku żył jako pustelnik w Egipcie. Zbiór apoftegmatów, czyli powiedzeń ojców pustyni, przechowuje kilkadziesiąt jego słów i opowieści o nim. Kościół wspomina go 8 maja.

Urodził się w Rzymie około 354 roku w rodzinie senatorskiej i otrzymał staranne wykształcenie, zwłaszcza w literaturze greckiej. Martyrologium Rzymskie przekazuje, że był diakonem Kościoła rzymskiego. Według tradycji cesarz Teodozjusz Wielki sprowadził go około 383 roku do Konstantynopola jako wychowawcę swojego syna Arkadiusza, a później także młodszego Honoriusza. Na dworze otaczały go zaszczyty i przepych.

Mimo to coraz bardziej pragnął odejść od świata. Apoftegmaty opowiadają, że gdy prosił Boga, by wskazał mu drogę zbawienia, usłyszał głos: „Arseniuszu, uciekaj od ludzi, a będziesz zbawiony”. Około 394 roku potajemnie odpłynął do Aleksandrii i udał się na pustynię Sketis, gdzie oddał się pod kierunek abby Jana Kolobosa. Według przekazu Jan wystawił na próbę pokorę dawnego dworzanina: podczas posiłku rzucił mu pod nogi kawałek chleba, a Arseniusz w milczeniu podniósł go i zjadł, siedząc na ziemi.

Według tego samego zbioru już na pustyni Arseniusz znów usłyszał wezwanie, by uciekał, milczał i nieustannie się modlił, bo to są źródła życia bez grzechu. Tak też żył. Wyplatał maty z liści palmowych, a wody, w której je moczył, nigdy nie wymieniał, tylko dolewał świeżej; znosił jej odór jako pokutę za wonności, których używał na dworze. Na modlitwie często płakał. Unikał odwiedzających, nawet znakomitych, i ich przyjmowanie zostawiał uczniom. Przypisuje mu się słowa, że wiele razy żałował, że coś powiedział, ale nigdy, że milczał.

Po najazdach koczowniczych plemion, które kilkakrotnie pustoszyły Sketis, Arseniusz opuścił ją około 434 roku. Zamieszkał w Troe w pobliżu Memfis, a przez pewien czas przebywał też w Kanopos koło Aleksandrii. Zmarł w Troe w połowie V wieku; najczęściej podaje się rok 449 albo 450, ale w opracowaniach spotyka się też inne daty. Według tradycji dożył około 95 lat.

Od starożytności Arseniusz czczony jest jako święty, bez formalnej kanonizacji, na Zachodzie i na Wschodzie. Martyrologium Rzymskie mówi, że wycofał się na pustynię za czasów cesarza Teodozjusza i tam, doskonały we wszystkich cnotach, oddał ducha Bogu. Dawne wydanie Martyrologium podawało jego wspomnienie 19 lipca; obecne przenosi je na 8 maja, dzień, w którym obchodzą je także Kościoły wschodnie.