Św. Aleksander z Aleksandrii

Święty Aleksander był biskupem Aleksandrii w Egipcie w pierwszej połowie IV wieku. Przeciwstawił się nauce swojego prezbitera Ariusza, który odmawiał Synowi Bożemu prawdziwego bóstwa, i jako sędziwy pasterz uczestniczył w 325 roku w Soborze Nicejskim. Kościół wspomina go 26 lutego.

O jego pochodzeniu i młodości nie wiadomo prawie nic. Rok jego urodzenia nie jest znany; podaje się okolice roku 250. Należał do duchowieństwa Aleksandrii w latach wielkiego prześladowania, którego ostatnią ofiarą był biskup tego miasta, św. Piotr. Po krótkich rządach Achillasa biskupem został Aleksander; najczęściej podaje się rok 313. Zastał Kościół w Egipcie podzielony przez schizmę Melecjusza, trwającą od czasów Piotra.

Kilka lat później prezbiter Ariusz zaczął nauczać, że Syn Boży jest stworzeniem i że był czas, kiedy Go nie było. Aleksander, jak sam napisał, wolał najpierw nie nadawać sprawie rozgłosu i próbował przekonać Ariusza. Gdy to zawiodło, zwołał synod blisko stu biskupów Egiptu i Libii, który potępił tę naukę, a jej zwolenników wyłączył ze wspólnoty Kościoła.

O tym, co zaszło, powiadomił listami biskupów innych Kościołów. Dwa z nich przechowali starożytni historycy Sokrates Scholastyk i Teodoret z Cyru. Aleksander broni w nich wiary, że Syn jest odwiecznie zrodzony z Ojca, i odwołuje się do początku Ewangelii św. Jana. W jednym nazywa Maryję Bogurodzicą (Theotokos); to jedno z dawnych świadectw tego tytułu. Ariusza poparł jednak biskup Euzebiusz z Nikomedii i spór objął inne Kościoły Wschodu.

Cesarz Konstantyn wysłał do Aleksandrii biskupa Hozjusza z Kordoby z listem wzywającym do zgody, a gdy to nie pomogło, zwołał biskupów do Nicei. Aleksandrowi towarzyszył na soborze diakon Atanazy. Ojcowie soborowi odrzucili naukę Ariusza i wyznali, że Syn jest współistotny Ojcu. Zajęli się także schizmą Melecjusza i potwierdzili dawny zwyczaj, według którego biskup Aleksandrii ma władzę nad Kościołami Egiptu, Libii i Pentapolis. W liście do Kościoła aleksandryjskiego prosili, by z tym większą czcią przyjęto biskupa, który mimo podeszłego wieku podjął tak wielki trud dla pokoju.

Rok jego śmierci nie jest pewny. Dawniejsze opracowania podają rok 326. Kronika dołączona do listów paschalnych św. Atanazego umieszcza jego śmierć 17 kwietnia 328 roku i ten rok podał Benedykt XVI w katechezie o św. Atanazym. Według tradycji Aleksander przed śmiercią wskazał Atanazego na następcę. Rufin z Akwilei opowiada, że biskup zwrócił na niego uwagę, gdy ten był jeszcze chłopcem, i zadbał o jego wykształcenie.

Kościół czci Aleksandra jako świętego od starożytności, na długo przed powstaniem procedury kanonizacyjnej. Martyrologium Rzymskie wspomina go jako sędziwego biskupa płonącego gorliwością o wiarę, jednego z trzystu osiemnastu Ojców, którzy w Nicei potępili błąd Ariusza.