Św. Agnieszka Rzymianka

Święta Agnieszka Rzymianka była młodziutką chrześcijanką, która w Rzymie oddała życie za Chrystusa. Od starożytności należy do najbardziej czczonych męczennic Kościoła, a jej imię wymienia Kanon rzymski. Kościół wspomina ją 21 stycznia.

O jej życiu wiemy bardzo niewiele. Nie znamy roku jej urodzenia ani pewnych wiadomości o rodzinie, a i czas męczeństwa pozostaje sporny: jedni łączą je z prześladowaniem za cesarza Dioklecjana, około 304 roku, inni przesuwają je o kilkadziesiąt lat wstecz, do połowy III wieku. Najstarsi świadkowie zgadzają się w jednym: była jeszcze niemal dzieckiem. Święty Ambroży podaje, że miała dwanaście lat, święty Augustyn mówi o trzynastu.

Najdawniejsze świadectwa pochodzą z IV wieku. Święty Ambroży w dziele „O dziewicach” opowiada, że kajdany okazały się za duże na jej drobne ciało, a ona sama stanęła przed katem bez lęku, pomodliła się i pochyliła głowę pod miecz. Papież Damazy w wierszu wyrytym w marmurze, do dziś zachowanym w jej bazylice, przekazuje, że po ogłoszeniu cesarskiego edyktu sama wyznała wiarę, że chciano ją spalić i że rozpuszczonymi włosami okryła obnażone ciało. Poeta Prudencjusz dodaje, że sędzia kazał wystawić ją w domu publicznym, zanim zginęła od miecza.

Przekazy różnią się więc co do rodzaju śmierci. Późniejszy opis męczeństwa łączy oba wątki: płomienie miały jej nie tknąć, a życie odebrał jej cios miecza. Tradycja wskazuje jako miejsce kaźni stadion Domicjana, dzisiejszy plac Navona, przy którym stoi kościół Sant'Agnese in Agone. Wszystkie świadectwa widzą w Agnieszce dziewczynę, która wybrała Chrystusa jako jedynego Oblubieńca i wolała umrzeć, niż się Go wyrzec.

Pochowano ją przy Via Nomentana, a 21 stycznia jest według Martyrologium Rzymskiego dniem złożenia jej ciała do grobu. Już rzymski kalendarz męczenników z IV wieku podaje pod tą datą jej imię i nazwę tej drogi. Bazylikę przy jej grobie ufundowała Konstantyna, córka cesarza Konstantyna, a obecna świątynia Sant'Agnese fuori le mura pochodzi z VII wieku, z czasów papieża Honoriusza I. Tam spoczywa ciało świętej, natomiast relikwię jej głowy czci się w kościele przy placu Navona.

Imię Agnieszki, po łacinie Agnes, łączy się z greckim słowem oznaczającym „czysta”, a brzmieniem przypomina łacińskie „agnus”, czyli baranek. Od średniowiecza przedstawia się ją z barankiem. W dniu jej wspomnienia w Rzymie błogosławi się dwa baranki. Z ich wełny tka się paliusze, które papież przekazuje nowym arcybiskupom metropolitom.

Agnieszka jest czczona jako święta od starożytności, na długo przed powstaniem procesów kanonizacyjnych. Sławili ją święci Ambroży i Augustyn, a tradycja uczyniła ją patronką dziewcząt. Jan Paweł II mówił, że jej dziewictwo i męczeństwo wzbudziły w Rzymie i w całym świecie falę podziwu, której czas nie zdołał stłumić.